МуркIадин мел
Этнография  |  12(259) 2012      

     Чи халкьдин тарих, меденият, майишат ва жуввал адан ацукьун- къарагъунрай, адетрай генани хъсандиз кьатIуз жеда. Чпихъ агъзур йисарин тарихар авай чи адетрик мелерни акатзава. Гзаф хуьрери къедалди хвенвай, алай аямдин вири басрухриз дурум гузвай и адет чи бубайри чал агакьарнавай зурба эменни я. Инсанар агудзавай, чимивал, къенивал, кIанивал арадал гъизвай мелерин уьмуьр яргъи хьуни адан дерин дувулрикай хабар гузва. Адет яз четин ва залан крар кьилиз акъуддайла, месела, кIвалер, муькъвер эцигдайла, цан цадайла, рекьер кутадайла, мехъерар ийидайла инсанри сад садав агатна, къуьн-къуьне туна и крар кьилиз акъуддай.
     Ингье лезги мелерин ахьтин жуьреяр ава хьи, абур девирди арадай акъуднава. Месела, муркIадин мел. ХъуьтIуьн цикIиз кьиле тухудай и мелекай холодильникар акъатдалди чи хуьрера гегьеншдиз менфят къачудай. Са береда гьар хуьруьхъ сад, яни са шумуд муркхана жедай (садбуру адаз къайсархана, муькуьбуру бузхана лугьудай). Ам патал гатамаз гьазурвилер аквадай. 3-4 метрдин деринвиле фур эгъуьнна адан цлар элкъвез-элкъвез гуларив кьадай. Гуларин араяр лагьайтIа, самарив ацIурдай, чилени самар экIядай. Муркханадиз и къайдада ракIарни расдай.
     Живер къвана, къаяр акъатайла гзаф хуьрера муркIадин мелер тухудай. Им ксарин мел тир. ВикIегь, гъилера гуж авай жегьил итимар арабайра аваз, гъелеррал алаз дагълар, булахар, чарчарар галайнихъ рекье гьатдай. ЯкIварив гьанрай муркIар атIана чиле самар экIянавай арабайрани гъелерра кIватIдай.
Меляй хтанвайбурун вилик хуьруьнвияр вири экъечIдай. А инсанар са кIвале кьилди ахъайнавай мелен суфрадихъ ацукьарна абуруз икрам ийидай. Муькуь ксари муркIар са къат самар, са къат мурк хьун шартIуналди фуруз кIватIдай.
     Муркхана ацIудалди мелер давамардай. Ам ацIайла кьил хъсандиз кIевир-дай. Гатуз и муркханайрин тай авачир. ЦIаяри, маса азарри азият гузвайбуруз инай мурк тухудай. Идалай гъейри гатун чимивилериз таб гуз тежезвайбур патални ина гьамиша мурк авай. Ингье акатай касдивай аниз фена мурк гъиз жедачир, адаз кьилди са касди гуьзчивалдай.
     КцIарин хуьрерин бузханайрин суракьар къедалди ама. Месела, Мучугъви Талиб бубадин бузхана ихьтинбурукай тир. Мучугъвийри яргъал йисара гъелераллаз Таркал булахдал фена, гьанай муркIар гъидай. Ватандин ЧIехи дяведин йисара Къазагьмед халудин бузханадикай жемятди гегьеншдиз менфят къачудай.
     Хьиле авай «Идрисан бузханадин» тайни авачир. Идрисахъ вичин ланж авай. Хъвадай михьи цин и гъвечIи вири хъуьтIуьз кьиляй-кьилиз мурк кьадай. И мурк якIварив хана чара са фура арада самар аваз кIватIдай. «Идрисан бузханадин» суракьда аваз яргъал хуьрерайни Хьилиз инсанар къведай.
Чи девирда ихьтин муркханаяр амач, вучиз лагьайтIа, гила холодильникар авачир хуьрер авач. Гила чахъ амайди а чIаварин муркIадин мелерин хъсан суракьар я.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Бади Мартин Хаспельмат Лезгийрин Левитан Год змеи Жузун-качузун - Расспрос
Статьи из этой рубрики
Яран сувар - жуван сувар Чан дидедин “Лезгинка” Ləzgi çörəyi КцIарин мярекат
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ