Са гаф лагь на кьезил жедай
Мердали Жалилов Поэзия  |  11(258) 2012      

     ТIвар-ван авай журналист ва шаир Мердали Жалилов лезги кIелдайбурун рикI алай къелемэгьли я. Мердали Абдулазизан хва Жалилов I943- йисан 25-майдиз Докъузпара райондин Миг-рагъ хуьре дидедиз хьана. Ада хайи хуьруьн юкьван мектеб ва Дагъустан-дин университет яру дипломдалди куьтягьна.
     Гзаф йисара милли мектебра муаллимвиле, Дагъустандин Гьукуматдин Педагогикадин Институтда илимдин къуллугъчивиле кIвалахна. I985-йисалай "Лезги газетдин" отделдин редактор я. Адан къелемдикай гзафни-гзаф макъалаяр, шиирарни поэмаяр хкатнава. Мердали Жалилов РФ-дин журналистрин, Лезги писателрин союзрин член я. Ам "Дагъустандин культурадин лайихлу кIвалахдар" тIварцIиз лайих акуна.
     «Дагъустандин къизилдин лекь», "Къизилдин къелем" ва Гь.Гьажибегован тIварунихъ галай премийрин лауреат Мердали Жалилов «Къацу къашар», «Фу»  «Рекье», «ЧIимчIир-дин мани», «Къенин югъ», «Девирдин дуван», «Ирид лагьай мертебадай», «Баркаллу къурушвияр», «Машмаш тарак», «Билбил базарда» ва маса ктабрин автор я. Къе ам «Самур» газетдин мугьман я. Агъадихъ чна шаирдин цIийи шиирар гузва.

Самурдал

Лезги чилин Шагь-дамардиз
Часпар гьикI лугьун?
Юкьва авай Шагь-дамариз
Чапар гьикI лугьун?

Дуьнья тирвал эцигдайла
Дуствилин муькъвер,
Чна вучда? ГецитIдани
Стхайрин рекьер?

Са тар тирла - дувулар сад,
Емишарни сад,
Лагь кван, чIехи акьулар, заз
Тар гьикI ийин пад?

Гьи пад гьахъдиз акъудин за?
Гьи пад я патанд?
Гьи ягъидал авудин за
Чи сад тир Ватан?!

Са пад гьалал, са пад гьакьван
Хьанвани гьарам?
Иблисрин фенд мегер икьван
Хьанвани тIарам?..

Лезги чилин Шагь-дамардиз
Часпар гьикI лугьун?
Юкьва авай Шагь-дамариз
Чапар гьикI лугьун?..


Лезги чIал

Лезги чIала сесер ава ширинбур,
Авазар яз алахьда ви мецелай.
КIанивилин кьин хьиз, мана деринбур,
Дидед нек хьиз, алат тийир рикIелай.

А сесерихъ къуват ава ажаиб,
Чим хьана вун живе хьтин хкаждай.
А сесерихъ къуват ава ажаиб,
Мекь хьана, вун векь хьиз таза акIаждай.

Тажублу я сесер лезги гафарин:
Наши касдиз - кьас тежедай къелеяр.
Дуст паталди къизилгуьлрин кIунчIар я,
Душман патал - къайи, залан гуьллеяр.

Лезги сесер гьинай къвезва? Яб це на
Рагукай къван аватдайла дерейриз.
Самур вацIун ширин лайлай йифериз
Хкаж жерла кьилихъ галай гуьнейриз.

Лезги сесер къвезва дагъдин булахрай,
Рекьин тийиз, рагъул тежез авахьир.
Лезги зуьрне рахада хупI дамахдал,
Гагь марф хьана, гагь хъвер хьана алахьир.

Лезги сесер дидеди заз багъишна
Сифте мани лагьайла зи кьепIинихъ.
Лезги сесер, за квез бахшда рикI жуван,
ГьикI бахшнатIа Саидани Эмина.


Вун цавар хьухь

«На ви дердер заз ахъаймир.»

(Халкьдин манидай)


На ви дердер заз ахъаймир,
Зун валайни кайиди я.
ЧIулав чIарчIел лаз ахъаймир,
Лаз хъуьтIери хайиди я.

Кьуьд гьакIани зи рикIева,
Гад ятIани, чими тежез.
Зун рекьева, зун йикьева,
Дердер сакIан кими тежез.

Вуч кьван хъсан крарал ви
Шер вегьейла, гъер вегьейла,
Мур къвадачни чIарарал ви,
Гьашерда вал хъвер вегьейла.

Вич кьацIана, ви михьивал
Адаз виле жида хьиз я.
Хва кьей касдив гва шевривал,
Цавари гай шазда хьиз я.

Лифни къаргъа - кьвед са муква
ГьикI аквада, туькIуьда гьикI?
Акьазва зи чанда цIукар,
Илан жувал элкъуьрда гьикI?

Инсан - са цуьк, гьадалайни
Белки пара назик я жед.
Вахъ ви дердер мад авани?
Захъ тIимил кьван эксик я жед.

Дерт ахъаймир. Дерт дуьгуьмдай
Са гаф лагь на кьезил жедай.
Зи дердер за фад туькьуьмда,
Вазни яргъал мензил жеда.

Зун цIу канва, вун шагьвар хьухь,
Жизви кьванни серинардай.
Зун - кьурамат, вун - цавар хьухь,
Уьмуьрдин дад ширинардай…


Бес ви инсаф гьиниз фена


Дидедин тIан такурдакай
Де лагь инсан гьикI хьурай?
Аял яз бахт какурдакай
Пака дуьз чан гьикI хьурай?

Дидед хуруз нек къвезамач,
Кьурамат хьиз кьуру я.
Бала метIел хквезамач,
Хайи къалай айру я.

ЦIай галукьнан и девирдин?
Им вуч бела, бархун я?
Бахт элкъвенва межевирдиз,
Амайди буш рахун я.

Сад кашаваз, кьуразва дам,
Сад куьквили курзава.
Фасикьвили хразва цам,
Чанар михьиз мурзава.

Садаз хуьз кIанз, хуьз хъижезмач,
Сада хазва - хуьз дакIанз.
Сада цазва, гуьз хъижезмач,
Сада гуьзвач, гуьз дакIанз.
Дуьнья икьван кьил кьилелай
ГьикI алудна, Аллагь, на?
Ширин къалаз гьуьл гьуьлелай,
Вири кIудна, валлагь, на.

Къе батмиш я шуьрекатда
Гьихьтин чилер фу гайи.
Акъудна хьи мярекатдай
Гьихьтин гъилер фу гайи.

Гьатта дамар земзем хьайи
Тахьай хьиз я, кьурурна.
Несил ама бедлем хьайи,
Умудрин шем цIурурна.

Бес ви инсаф гьиниз фена,
Я инсафсуз арха зи?
Гьая квадрай чиниз фенан
Ажал ийиз мукьва зи?..

Гьакь тийирла чилерал зун…

Гьуьлуьн хурал маякди тек,
МичI къазуниз, рикIеваз эрк,
Хуьзвайда хьиз ханумдин рехъ,
Элкъуьрзава яргъарал экв.
МуьтIуьгь жезвач гарариз ам,
Марфаризни харариз ам,
Хуш я экуьн ярариз ам -
Кьазва къизгъин нурари ам!..

Бес фидани гьуьлерал зун,
Гьакь тийирла чилерал зун?
Ашукь яз са вилерал зун,
Кьуразва хьи, гъилерал зун!
Ярдиз вучиз сир я и кар -
Вич патал за хазва ахвар,
Гьар макъамда гуьзетиз чар,
Ракъурзава вахтар самбар.

Вич алай син рикIе аваз,
Гьакьекьрин чин рикIе аваз,
Са рекье фин рикIе аваз,
Даим ифин рикIе ава!
Агь, гьуьл, икьван ви яд туькьуьл
Хьунай гила акъатна кьил -
ХазватIани ярди гуьгьуьл,
АтIузвач вил, атIузвач вил…

Кефер ава Куьреда!

Кефер ава Куьреда -
Ван хьайибур хъуьреда:
Женнет ганва кесибриз,
Хкажнава «тагьсибриз».
КIвал хьана я кIвал гумач,
Я виликан мал гумач.
Къалинзамач кIвалахни,
Герекзамач дамахни,
ХапIа тIуьрла чIахарин,
Физва ширин ахвариз.
Аял-куьял мектебдиз
Ракъурзамач эдебдив.
«КIелун экв я!» - эзбердай
Вахтар фена «къекъвераг»…

Кефер ава Куьреда -
Ван хьайибур хъуьреда:
Вири ала базардал,
Гьич са касни бизардач.
Маса къачуз, маса гуз,
Сада сад лап хаса гуз,
Гъилиз къвезва кепекар,
КIвализ къвезва дестекар!
Вичи ички йихт авур,
Уьзуьмлухар руьхъ авур
КIулац Салигь, эхир, чи
Хьанва машгьур чехирчи.
Я югъ амач, я йифер,
Чехирчидив гва кефер:
Къаз кьамалай пиянбур,
Жезва абур жуванбур.
Чехир гана гужуналд,
Твазва са-сад буржуна!..

Кефер ава Куьреда -
Ван хьайибур хъуьреда:
Чка-чка - духанар,
Рахаз зуьрне, чIагъанар.
Гьакьван бул я туьквенар,
КIани кьван шей вегьена.
Чебни яргъал чилерлай,
Хканвайбур гьуьлерлай!..
Икьван бул яз девлетар,
ГьикI ийида къелетар?..
Амма сад - бег, къад - саил,
Аквазва виликна гьил.
Кьил гатазва сирери.
РикI дакIвазва хирерик…

Кефер ава Куьреда -
Ван хьайибур хъуьреда:
Фу чразвай Хардалав
Рахаз жезмач яргъалай.
Гьахьна кьиф хьиз гъуьреда,
Шешел гьалдна келледал,
Виш манатдай буханка
Гузва чраз мухакай.
«Къуьлуьн фу куь туьтуьнлай
Фидач, эллер, четин я!
Къуьлуьн фу нер рухваяр
Я Хардалан мукьваяр!
Чебни вини кIарарай
Физ аквада гурарай…
Виридавни - турвакьар!
Къакъуд, чуьнуьх, тараша -
Им я халис тамаша!
Жува цайи затI авач,
Амма гъиле кIатI ава!
Кьий вири - чун тух жеда!
Хардалар артух жеда!»

Кефер ава Куьреда -
Ван хьайибур хъуьреда:
Деве хьиз я аштерхан.
Еке хьанва тежер кьван!
Гьатта вечрен какадихъ
Дана къвезва пакадин!
Юкьва аваз багъларин,
Сагьибар яз саларин,
Халкь - суракьда емишрин,
Къенсийринни кишмишрин.
Гьатта салан картуфар
Жезмай хьиз туш артухар.
Якни ниси дармандин
Чарчяй гузва ямандин.
ТупIал чрай кабабдихъ
Суьгьуьр хьанва запабдин.

Кефер ава Куьреда -
Ван хьайибур хъуьреда:
Хуз гайи хьиз хизанриз,
Элкъвезва агъдабандиз,
Сада садал шер вегьез,
Чиркерикай гъер вегьез,
ТIегъуьн твазва кIвалера,
Ифин твазва кьилера.
Хайи чIални кIанзамач,
Гуя ада ванзамач.
Дидед чIалал рахайдаз,
Белки, варни ахъайдач…
Чпиз чпин тIвар техчиз,
Я эдеб, я ар техчиз,
Савдадава ашердин,
Гузва гьич гуз тежерди…

Гьа им тагьсиб? Гьа им муд?
Дерт ахъайда за шумуд?
Амма ихьтин дердери
Ахварни зи йиферин
Къакъуднава, стхаяр!
Алчуднава, стхаяр!
КIанзава заз Куьреда
Бахтар хьана хъуьредай,
Гьич садахъни тежедай…

Мердали Жалилов

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Худата поэзиядин няни Унейзат Мейланова Чемпиондин мехъер Имуча-муча... Палиндромар
Статьи из этой рубрики
Женгера фейи уьмуьр Булахда яд ава СтIал Сулейманаз гуьмбет хкажна Лезги чIал кIанарзава Са маса тIям ава Ватандин чилихъ
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ