Чи ктабрикай
"Самурдин мектеб"  |  7(254) 2012      

Тарихдин чешмейрай аквазвайвал, чи эрадин сифте кьилера ва юкьван виш йисара лезгийрихъ гзаф къиметлу ктабар авай. И хазина чал агакьначтIани, делилри субутзавайвал, чи улу бубаяр кIел-кхьинал гзаф рикI алайбур тир. Чна чка атунивай кIелзавайбуруз чи къадим ктабрикай малуматар гун кьетI авунва.

 

... Хазри (хазарри-ред.) Кьвевар кIеледилагъ Кьулан вацIал кьан авай макилара (магьалра-ред.) чукIур тавур са хуьрни са сигьрини (шегьерни-ред.) туниш. Вари килисар кIанагъ акъудна. КIитIидин (диндин-ред.), микитдин (илимдин) улубар (ктабар-ред.) вари цIай йагъа-на кана. Ихьтин куна(р) садазни акурди туш(и)р. ЧIехи албесди (аллагьди-ред.) абур амилиндин (жегьеннемдин-ред.) цIайара курай.

VIII виш йисаз талукь "Алупан улубдай".

Къейд: И вакъиа 627-йисуз хазаррин сердер Жебу хакьанди Закъафкъазиядиз басрух гайи чIавуз кьиле фенай. Лезгийрикай кьисас къахчун патал хакьанди чи диндизни илимдиз талукь агъзурралди ктабар цIай яна канай.

***

Х-ХII виш йисара Кьиб-лепатан Дагъустандин Вилик ва Юкьван РагъэкъечIдай патан уьлквейрихъ галаз кIеви алакъаяр арадал атана, меденият ва литература мадни вилик фена. Чкадин шаирри ва алимри гьам лезги чIалал, гьамни араб чIалал шумудни са къиметлу ктабар кхьена. А ктабра гьам Кьиблепатан, гьамни вири Дагъустандин тарихдиз талукь марагълу делилар авай.

Р. М. Магомедов,
тарихдин илимрин доктор, профессор.

***

Машгьур везир Низам ал-Муьлк ал-Гьасан ибн Али ибн Исгьака Дербентда ва адан патарив гвай хуьрера эцигиз тур медресайра лезги ва араб чIаларалди тарсар гузва. Лезгандин кьилин шегьер тир ЦIахур шегьердин медресада муьдаррисарни факигьар ава... Лугьузвайвал, абуру ал-Музанидин "Мухтасар" ктаб ва имам аш-Шафиидин ктаб лезги чIалаз элкъуьрна, тарсар гудайла абурукай менфят къачузва.

Зекерия ал-Къазвини,
ХIII виш йисан машгьур араб космограф.

***

Лезгийрихъ чпин чIалалди кхьенвай, лугьуз тежедай кьван къиметлу, гъилин хатIарин гзафни-гзаф ктабар ава. Абуру и ктабар чIехи мугьуббатдив кIелда ва хуьда.

Гильом де Рубрук,
Французрин король IХ Людвикан посол. 1253-йис.

***

1098-1099-йисара  машгьур алим Абубекр Мугьаммад ад-Дербенди ал-Лезгиди вичин  "Райгъан ал-хакаик ва бустан ад-дакаик" трактат туькIуьрна. Ктабда ХI асирда идеологиядин, медениятдин ва дуланажагъдин рекьяй Дагъустандин гьалар гьихьтинбур тиртIа гегьенш-диз ачухарнава.

Дагъустандин Тарихдин, ЧIалан ва Литературадин Институтдин гъилин  хатIарин фонд. Ф.З.Оп. 1. Д. 94.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я ЦIийи журнал Чан дидедин ЧIехи Муругъ Редакциядин мугьманар
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Шаирар рекьидач Халкьдиз экв гайи гъед Алакьунар авай аялар
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ