Сталинавай тIалабнай
Квез чидани?  |  2(347) 2021      
Сталинавай тIалабнай
 
    Лезги халкьдин тIвар Къафкъаздиз, СССР-диз, вири дуьньядиз сейли авур рухваяр тIимил авач. Ингье абурукай бязибурун тIварар вучиз ятIани рикIел хкизмач. Ихьтин кьегьалрикай сад 1885-йисуз Дагъустандин Мискискар хуьре дидедиз хьайи Агъабег Гьуьсейнан хва Агъацарски я. Урус пачагьдин кьушунда къуллугъ авур ам Россиядин виридалайни хъсан артиллеристрикай сад хьиз машгьур хьанай. 1914-1918-йисарин дуьньядин дяведа Агъабега регьбервал гайи артиллеристри душмандин техника ва яракьар кIватIнавай 200-елай гзаф чкаяр ва агъзурралди аскерар тергнай. Ихьтин къагьриманвилерай ам са шумуд ордендиз лайихлу хьанай.
    Совет гьукумат арадал атайла ам Москвадин геодезиядин, картографиядин ва аэрофотодин институтдик экечIнай ва 1933-йисуз ада инаг яру дипломдалди акьалтIарнай. Агъабег неинки лезгийрин, гьакIни дагъустанвийрин ва къафкъазвийрин арада и институтдик экечIай сад лагьай кас тир. Гзаф савадлу кадр хьиз ам институт акьалтIарай кумазни СССР-дин Совминдин картографиядинни геодезиядин кьилин идарадин регьбервиле тайинарнай. Гьеле Ватандин ЧIехи дяве къарагъдалди ам вири СССР-диз сейли хьанай. Гьакъисагъвилелди кIвалахай Агъабегаз генани чIехи везифа теклифун патал Сталинан кьилив эвернай. 1942-йисуз регьбердихъ галаз гуьруьшмиш хьайи вахтунда ада Сталинавай вич фронтдин гьалар лап залан тир райондиз ракъурун тIалабнай. Вичел чIехи везифа ихтибар авунатIани, вичихъ бронь аватIани, ам гуьгьуьллудаказ фронтдиз фена. Полковник Агъабег Агъацарскидин ва ада регьбервал гайи полкунин къагьриманвилерикай СССР-дин газетри гзаф макъалаяр чапнай. Сталина ватандин вилик адан къуллугъар кьилди къейд авунай.
    Дяведин вахтунда вичел залан хирер хьанатIани, ада кIвалахун давамарна. 1945-йисалай СССР-дин цIивинрин санайидин министерстводин кьилин идарадиз рагьбервал гана. 1947-йисуз кьегьал лезгиди 52 яшда аваз вичин дуьнья дегишарна.  
 
Вад хва, вад алим
 
    Чахъ алимрин хизанар гзаф ава. Ихьтин хизанар чи маса хуьрера хьиз, Мискискардани авачиз туш. Гзаф йисара колхозда кIвалахай Акпер Серкерова вичин вад хцивни кIелиз тунай. Рухвайри неинки хайи хуьруьк, гьакIни Дагъустандик, вири СССР-дик дамах кутунай. Гила абуру Россиядин виридалайни хъсан алимрин жергеда чка кьазва. 
    Усугъчайдин юкьван мектеб къизилдин медалдалди, Азербайжандин Санайидин Институт яру диплломдалди акьалтIарай, Уьзбекистанда, Дагъустанда, Кубада кIвалахай Сейфулагь Серкеров энергетикадин инженер хьиз вири Советрин уьлкведиз сейли хьанай. Ада СССР-да сифте яз чIехи къуват авай изоляция цив чуьхвена михьдай метод кардик кутунай. Ам цIудралди рационализаторвилин ва илимдин кIвалахрин автор я. Дагъустандин хуьрер кьиляй-кьилиз электрикдив таъминарунин патал гзаф зегьметар чIугур С.Серкеров Чиркейдин ва Миатлидин ГЭС-ар, Гергебил ГЭС ва Магьачкъаладин ТЭЦ кардик кутур пешекаррикай сад я.
    1979-йисуз гзаф алакьунар авай кадр хьиз адаз Кубадиз теклифнай. Ина ада уьлкведин сад тир энергосистем арадал гъиз куьмекнай ва «Кубадин лайихлу энергетик» тIвар къачунай. Адаз гьакIни «Дагъустандин лайихлу энергетик» ва «РФ-дин кудай затIаринни энергетикадин комплексдин лайихлу кIвалахдар» хьтин гьуьрметдин тIварар ганва.
    Сейфулагьан кьуд стхани алимар хьиз сейли хьанва. Нежеф физикадинни математикадин илимрин доктор, Серкер, Тажидин ва Рамидин пудни техникадин илимрин докторар я. Рамидин Серкеров Россиядин ТIебии Илимрин Академиядин академиквиле хкянава.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Яран сувар Пример самоотверженности Иервал туькIуьрзава Кьулан вацIук сел кумай кьван... Яран сувар, жуван сувар
Статьи из этой рубрики
Аждагьандин йис алукьзава Кьадардал гьалтайла тIимилбур Шушада талыш чlалал радио? Кьве хтул Гьелягьар кьунай
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ