Рикıел хуьх!
"Самурдин мектеб"  |  8(345) 2020      
    Лезги чIала глаголрин инкарвилин префиксар т гьарфуналди (т, -та, -те, -ти, -ту, -туь) кхьида, д гьарфуналди кхьидач. Месела: атун-татун, гун-тагун, фин-тефин, нез-тинез, тун-тутун, тIуьн-туьтIуьн.
    Инкарвилин суффикс вири дуьшуьшра анжах ч гьарфуналди кхьида. Месэла: фидач, фенач, фидачтIа, жедачни. ИкI кхьидач: фидашни? фенашни ва мсб.
    И къайдадик тек са куьмекчи глагол туш акатзавач. И глаголда ва адан формайра ш кхьида. Месела: туш, тушир, туштIа, тушни? ва мсб.
    Префиксар х-, хъ- глаголдихъ, арада маса артухан гьарф авачиз акал жеда. Месела: фин, хъфин, хъфида; хьун, хъхьун, хъжеда ва мсб.
    Эвел кьиле ачух сес авай атун глаголдихъ префикс акал хьайила, кьиле авай [а] гадар жеда: атун-хтун, хтана; авун глаголдин кьиле авай а гьарф у-диз элкъведа: авун-хъувун.
    Вегьин глаголдихъ префиксдин ачух [и] галай вариант (хъи) акал жеда: вегьин- хъивегьин, хъивегьна.
 
***
 
    Чи чIала гафар дегиш хьайила, са кьадар дуьшуьшра абурун дибра авай ачух сесер дегиш жеда.
    Глаголрин дибра, гафар дегиш хьайила гьи ачух сес ван къвезватIа, гьадан гьарф кхьида. Месела: гун-гана, ксун-ксана, гъун-гъиз, гъана ва мсб.
    Са гьижадин существительнияр дегиш хьайила, абурун дибра авай ачух сесер я зайиф хьун, я михьиз квахьун мумкин я.
    Эгер дибда авай ачух сес михьиз квахьиз хьайитIа, ам ачух гьарф авачиз кхьида. Месела: хак-хкар, карч-крчар, хьар-хьрар.
    Эгер гаф дегиш хьайила, дибда авай ачух сес зайиф жез хьайитIа, дибда гьа ачух гьарф хуьда. Месела: кицI-кицIер, сикI-сикIер, тIуб-тупIар, кал-калер, кIвал-кIвалер, кац-кацер ва мсб.
    Ихьтин бязи гафара, абур дегиш хьайила, дибда авай ачух е гьарфунин чкадал и гьарф кхьида. Месела: хеб-хипер, хел-хилер, хер-хирер ва мсб.
    Са кьадар гафарин дибра, абур дегиш хьайилани, гьа виликдай авай гьарф кхьида. Месела: хев-хевер, кьев-кьевер, цIегь-цIегьер ва мсб.
    Бязи дуьшуьшра гафар сад-садавай чара авун патал абурун дибра авай ачух гьарфар хвена кхьида. Месела: ник-никIер, нек-некIер ва мсб.
 
"САМУР"

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Къарабагъ азад хьана! Кьил кьазвачир рехнеяр РикIел хкана «Суваб» кардик ква ЦIийи рагъ
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Яран сувар Гуьзел муаллим Дагъустанвийрин кьегьалвал
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ