Чир хьун патал
Редакциядиз чар  |  7(344) 2020      
    Гьуьрметлу редакция! Зун тарихдал рикI алай кас я ва гьавиляй за чи тарихрикайни къагьриманрикай «Самурдин» чинриз акъатзавай макъалаяр рикI алаз кIелзава. Заз ХV виш йисуз кьиле фейи са бязи вакъиаяр марагълу я.
    Чаз чизвайвал, ХV виш йисуз монгол-татаррин чапхунчивилериз килиг тавуна, лезгийри гзаф вилаятра чпин чилер хвенвай ва мукьвавилин алакъаяр квадарнавачир. Дагъустандин машгьур тарихчи Р.Магомедова кхьизвайвал, Лакздилай (лезгийрин уьлкведилай) гъейри Ширванда ва Дербент эмиратдани лезгияр гзаф яшамиш жезвай ва герек тирла абуру са-садаз куьмек гудай. ИкI тирди ХV виш йисан машгьур алим Магьмуд Хиналугъвидини араб чIалал кхьенвай вичин тIвар алачир ктабда (АКАК, т.II, док. №1300, с.1076) тестикьарзава. Сифте яз адан кхьинар винел акъудна, араб чIалай урус чIалаз элкъуьрай чи тIвар-ван авай алим, тарихдин илимрин доктор, профессор Амри Шихсаидова шартIуналди ктабдиз «ХIV-ХV виш йисара Дагъустанда ва Ширванда кьиле фейи вакъияр» хьтин тIвар ганай.
    Магьмуд Хиналугъвиди санлай вичин ктабда Лакздин, Дербентдин ва Ширвандин тарих къелемдиз къачунва. Эсердин эхирда ада ктаб гьикI арадал атанатIа къалурзавай ихьтин къейд авунва: «За ибур вири вич Афрасим бегдин хва Магьмуд бегдин хва Къасим бегдин гъиле авай къадим несилдин тарцикай менфят къачуна Ахир Докъузпара кIеледа кхьена… За, Аллагьдин мергьяматдихъ муьгьтеж тир Магьмуд Хиналугъвиди, Худади заз регьим авурай, и къейдер пайгъамбардин тарихдалди 861-йисуз (1456 й. - ред) чпин арада Къуруш, Маза, Чикьчикь, Кьурагь, Рутул хуьрерай тир нуфузлу ксар авай 220 кьван шагьиддин иштираквилелди къелемдиз къачуна».
    Алимди вичин ктабда Кард ва Къуруш хьтин кьве лезги шегьердикай малумат ганва. Ада кхьизвайвал, и шегеррихъ мягькем кIелеяр, яракьар расдай карханаяр, гьатта чпин кьушунар авай. И шегьеррин юкьван Азиядин 
уьлквейрихъ галаз алишверишдин алакъаяр гегьенш тир.
    Мегьамед Хиналугъвиди кхьизвайвал, I Ибрагьим Дербендиди лезги чилерал кIел-кхьин, меденият, эдебият вилик тухун патал гзаф кIвалахар кьилиз акъуднай. Ам чи чилер абад ийиз, агьалийрин дуланажагъ хъсанариз алахъзавай. Гьа ихьтин крар фикирда кьуна, ада лезги вилаятриз регьбервал гун патал вичин мукьва-кьилийрикай менфят къачунай ва Ахцегьиз вичин хтул Гьасан бег, Хновиз хтул Магьмуд бег, Ахир кIеледиз вичин хва Элчав Агьмед бег ракъурнай. I Ибрагьим Дербендидин гуьгъуьнай атай сихилри Кьурагьа, Куьреда ва Табасаранда бине кутунай.
    Гьуьрметлу редакция! И чар кхьиналди за квевай тIалабзава: эгер квез Магьмуд Хиналугъвидикай ва адан ктабдикай гегьенш малуматар аватIа, газетдиз акъуд. ИкI авуртIа, кIелдайбуруз чи тарихдин и чIук генани хъсандиз чир жеда. Агалкьунар хьурай квез.
 
Расул МЕГЬАМЕДОВ,
Дагъустан Республикадин
Магьачкъала шегьер

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Къарабагъдин женгер Санал кхьена Ürəklərdə yaşayacaq ЦIар амукьда
Статьи из этой рубрики
КТАБАР КIАНЗАВА Маршалдин чар Вириниз сейли хьанва «Суваб» кардик ква Хайи чIалан къадир хьуьх
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ