Мискискави Фагъир
(ХVI виш йис) Чи классикар  |  7(344) 2020      
    ХVI виш йисуз лезги шиират вилик тухвай чи классикрикай кьве кас къадим Мискиска хуьряй яз гьа са вахтунда яшамиш хьанай. Абурукай сад лагьайди пуд чIалал – лезги, азербайжан ва фарс чIаларал шиирар кхьей ва гьавиляй «Мискин» лакIаб къачур Мискин Вели, кьвед лагьайди лезги ва азербайжан чIаларал шиирар теснифай ва «Мискискави» лакIаб къачур Мискискави Фагъир тир. 
    Фагъира вичин шиирра Велидин тIвар фад-фад рикIел хкизва. Ада вичин хуьруьнвидин «Шехьзава зун» шиир кIелна кхьенай:
 
Зунни вун хьиз заманади гатана,
Жуван элдихъ йифди-югъди рикI кана,
За кесибрин вири дердер кьатIана,
Я зун шехьнач, я за шехьда лагьанач.
 
Шехьна лугьуз, кар туькIуьдач дуьнеда,
ХъутIалрикай дагълар женни винида?
Яракь кьуна женг чIугур кас Гуьнеда,
Я зун шехьнач, я вун шехьиз акунач.
 
    И цIарарай аквазвайвал, гьам Фагъира, гьамни Мискин Велиди ХVI виш йисан эхирра Гуьне хуьре къизилбашрин аксина женгер чIугунай. Фагъира вичин дус-
туниз женгерив эгечIай кас шехьна кIанзавач лугьузва, адавай женгер давамарун тIалабзава.
    Тарихдай малум тирвал, 1578-йисуз Туьркияди Къафкъаздин чилер Ирандивай къахчун патал чIехи дяве къарагъарнай. Ада Генже кьурдалай къулухъ Шамахи гъилик авунай. Дагъустанда туьрквериз лезгийри ва Адил Гиреян Крымдай атай кIеретIди куьмек гузвай. А чIавуз лезгийри туьрквериз куьмек гун дуьшуьшдин кар тушир. III Султан Мурада лезгияр яшамиш жезвай вилаятриз чпи чеб  идара авун патал аслу туширвал гуда лагьана гаф ганай. (Килиг: Рагьимзаде И. Зефернаме. Гъилин хатIарин жуз №2372. Истанбулдин Университет; Гьасан эфенди Алкьадари. Асари-Дагъустан.(урус чIалал).Магьачкъала, 1994. ч.56-58).
    1595-йисуз III Султан Мурада вичин дунья дегишарайдалай кьулухъ цIийи султанди лезгийриз аслу туширвал гудач лагьана. И кар себеб яз лезгийри гъул-
гъула къарагъарна. Султанди чIехи кьушунрив Къазикъумухдин агьалияр кукIварна ва чи маса вилаятрал вегьена. И вакъиайри Мискин Велидиз хьиз, Мискискави Фагъиразни кIевелай эсернай. Анжах ада вичин хуьруьнвидилай тафаватлу яз, 
халкьдиз и гьахъсузвилерин аксина женгер давамариз эвер ганай:
 
Заз ягьанат авур залум такIан я,
Шехь тавуна, яракь кьуртIа хъсан я. 
 
    Гьа ихьтин женгчи руьгь авай Мискискави Фагъиран са кьадар шиирар мазанрин сиве гьатна, абур виринра халкь кIватI хьанвай чкайрал лугьуз хьана. 
ХVI виш йисан эхирра рагьметдиз фейи Мискискави Фагъиран шиирар Муьшкуьр ва Ахцегь жуьнгерай жагъанвайбур я. Шаирдин азербайжан чIалал кхьенвай «Гелдин», «Гуьруьнмез» , «Агълашыр» къушмаяр чи машгьур алим, филологиядин илимрин доктор Мавлуд Ярагьмедован 1987-йисуз Бакуда азербайжан чIалал чапдай акъудай «Дагъустандин савкьватар» ктабда гьатнава. 
    Халкьдин арада Мискискави Фагъир лезгидалди бендер туькIуьрай шаир хьизни сейли я. И бендера ада вичин тIвар «Мискискави» ва «Фагъир» хьиз къалурнава. Агъадихъ адан «Дуьне» тIвар гана теснифай бендерикай са шумуд чапзава.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Къарабагъдин женгер Санал кхьена Ürəklərdə yaşayacaq ЦIар амукьда
Статьи из этой рубрики
Къияс Межидов Мискин вели Мемей Эфендиев Лезги Нямет Мазави Али
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ