РИКIЕЛАЙ ТЕФИР МЯРЕКАТ
Лезги чIалан месэлаяр  |  2(339) 2020      
   Алай йисан 21-февралдиз Дагъустан Республикадин СтIал Сулейманан районда лезги чIал хуьниз, чируниз ва вилик тухуниз талукьарнавай илимдинни тежрибадин VIII конференция кьиле фена. Вини дережада аваз, шад гьалара тухвай зурба мярекат чIехи сувариз элкъвена. Сифте яз конференцияда Азербайжандай атай лезги халкьдин векилри иштирак авуни мярекатдин дережа генани хкажна. 
   Инсанрин селди – хайи чIалал рикI алай ксари, пешекарри, муаллимри, мектебдин аялри, мугьманри Кьасумхуьр генани авадан авунвай. Медениятдин имаратдай кьуд патахъ чикIизвай лезги макьамрин авазри вирибурук руьгь кутазвай. КIвенкIе мярекатдиз атанвайбур ина тешкилнавай гъилин кIвалахрихъ галаз таниш хьана. Абуруз чара-чара хуьрерин эгьлийри, мектебрин аялри сарикай хранвай затIарикай, чкадин устIарри раснавай хъенчIин, кIарасдин, ракьун къапарикай, гьевескар чIугварри чIугнавай шикилрикай гзаф хуш атана.
   Мярекат ачухарай СтIал Сулейманан райондин кьил, филологиядин илимрин кандидат, Дагъустандин Гьукуматдин Университетдин доцент Нариман Абдулмуталибова лагьана: «Чи виридан мурад дидед чIал хуьн, ам мадни дериндай чирун, ахтармишун ва вилик тухун я. Чун хайи чIалав гьар садаз хсусиятдиз ганвай затIунив хьиз ваъ, къвезмай несилрив вахкун патал буржуна вуганвай аманатдив хьиз гатIунна кIанда. Дидед чIал чи кьатIунрин, милливилин бине я. 
ЧIала алатай вири девирра чи халкь сад авуна, адаз тарихда гьалтай муракаб шартIарай экъечIиз куьмек гана. Алай девир лагьайтIа, чи чIал вич патал хаталуди хьанва. Гьавиляй чна дидед чIал хвена кIанзава, вилик тухвана кIанзава. Чи къенин конференциядин кьилин макьсадни гьам я…»
   Гьа инал лугьун хьи, мярекатдал рахай вири ксари чи тIвар-ван авай алим Нариман Абдулмуталибова лезги чIал хуьн ва вилик тухун патал гьакъисагъвилелди зегьмет чIугвазвайди, и рекьяй райондихъ гзаф агалкьунар хьанвайди кьилди къейд авуна.
   Гзаф йисара Тахо-Годидин тIварцIихъ галай илимдинни ахтармишунрин педагогикадин институтдиз регьбервал гайи педагогикадин илимрин доктор, профессор, республикадин Халкьдин Собранидин депутат Гьамидулагь Мегьамедова алай вахтунда Дагъустанда хайи чIалар хуьн ва вилик тухун патал гьихьтин крар кьиле тухузватIа гегьеншдиз рахана. Дидед чIалан къиметар аттестатдиз ягъун чарасуз тирди, дидед чIалал цIийи тарсунин ктабар чапна кIанзавайди кьилди къейд авуна. РФ-дин чIалаз талукь къанунда дидед чIалар чирна кIанзавайди я лагьана кхьенватIани, и кар аялрин диде-бубайрин хиве тунва. Аялди гьи чIал чирдатIа гьабуру разивал гана кIанзава. И карди лагьайтIа, хъсан нетижайрал гъизвач. Месела, Магьачкъала шегьердин мектебра кIелзавай 80 агъзур аялрикай анжах 30 агъзур аялди дидед чIал чирзава. Ихьтин крариз рехъ гана кIанзавач. Дидед чIалан тарсар вири аялар патал мажбури тарсариз элкъуьрна кIанзава, лагьана Гь. Мегьамедова.
   Мярекатдал «Хайи чIал вилик тухун, чIур тийин» темадай «Самур» газетдин кьилин редактор Седакъет Керимовади, «Чкайрин тIварар гьикI чирна кIанзава?» темадай «Самур» газетдин кьилин редактордин заместитель Муьзеффер Меликмамедова авур рахунар, «Алам» жерналдин редактор Камран Къурбаналиева ва Азербайжандин Педагогикадин Институтдин муаллим Гьасанбала Мамедова гайи теклифар, «Лезги газетдин» кьилин редактор Мегьамед Ибрагимова, гьа газетдин кьилин редактордин заместитель Куругъли Ферзалиева ва масабуру авур рахунар мярекатдин иштиракчийри хушдаказ кьабулна. Чара-чара мектебрин аялри лезги чIалакай хуралай кIелай шиирар залда авайбурун рикIяй хьана.
   Мярекатдал лезги чIалан тарсар гунай чешнелу тир муаллимриз райондин администрациядин тарифдин грамотаяр вугана. «Лезги газетдин» кьилин редакторди виридалайни хъсан макъалаяр, шиирар ва гьикаяяр кхьинай кьиле фейи конкурсда гъалиб хьайи мектебдин аялрив грамотаяр агакьарна. Чи чIалан женгчи ва къайгъудар Имам Яралиева арадиз гъайи «Умуд» фондунин регьбер Савин Велиева райондин виридалайни хъсан лезги чIалан муаллимриз пулунин премияр вугана.
   Конференцияди кьабулай къарардик гзаф метлеблу месэлаяр акатна. Абурукай са шумуд къалуриз жеда:
   – Дагъустандин гьукуматдин чIаларикай сад тир лезги чIалан метлеблувал артухарун патал лезгияр яшамиш жезвай вири чкайра, иллаки райондин сергьятда анжах лезгидалди рахан, вири мярекатар лезги чIалалди тухун, адав гьамиша къадирлудаказ эгечIун.
   – Аялривай михьидаказ дидед чIалал рахун чIехибуру, диде-бубайри, муаллимри тIалабун, дидед чIалал рахун вири хизанра адетдиз элкъуьрун.
   – Дидед чIал хуьнин женгина дидейрин, дишегьлийрин везифайрин, абуру кьазвай чкадин гьакъиндай мярекатар тухун, месела, «Дидед чIал хуьн патал дидейрин чка» семинар кардик кутун.
   – Хуьрерин виликан бинедин тIварар хгун. «Хуьр» гаф галудна, «кент» акал 
хъхьанвай ва маса чIалариз хас кьетIенвилер квай хуьрерин, чкайрин тIварар лезги чIалалди эвез хъувун.
   – ЧIал дегиш жезвай, вилик физвай такьат я. И гьерекатди орфографиядин къанунар мидаимбур тахьунин гьакъиндай шагьидвалзава. Гьа са гафар жуьреба-жуьре кхьидай адет пайда хьанва. И карди муаллимриз, яратмишзавай векилризни кIвалахда манийвал гунилай гъейри, акьалтзавай несилдизни са рехъ къалурдай мумкинвал гузвач. Гьавиляй орфографиядин къанунар мягькемарун патал цIийи гафарган арадал гъунин чарасузвал ава. И месэладал кIвалахдай ксар хкягъин.
   Эхирдай чкадин ансамблри лезги авазрикай туькIуьрнавай концерт гана.
 
Гуьзел МЕЖИДОВА, 
Дагъустан Республикадин
 СтIал Сулейманан райондин 
муаллимрин ассоциациядин кьил

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я ЛЕЗГИ ЧIАЛАЛ САД ЛАГЬАЙ ФИЛЬМ DİLÇİLİK ELMİNƏ TÖHFƏ Чаравал “SOYUQ GÜNƏŞ" EKRANLARA ÇIXIR
Статьи из этой рубрики
ЧIал храйтIа дидейри... Кьил кьазвачир рехнеяр Дидед чIалахъ гьикI гелкъвен? Дидед чIалаз икрамна Редакторди кьиле тухвана
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ