MƏRKLİ PLAN
Тарихдин геле аваз  |  8(334) 2019      
    1723-cü ilin sentyabrın 12-də II Təhmasibin səfiri İsmayıl bəylə bağlanmış Peterburq müqaviləsinə görə İran bir sıra şəhərlərini Rusiyaya güzəştə getdi. Beləliklə ruslar Gilanda, Mazandaranda və Astarabadda öz qoşunlarını yerləşdirmək imkanı əldə etdilər. Bununla kifayətlənməyən rus imperatoru I Pyotr şahın Şamaxını da ona güzəştə getməsini istəyir. Bundan ötrü öz nümayəndələrini səfərbər edir, həm diplomatik kanallarla, həm də zor gücünə Şamaxını ələ keçirməyin yollarını araşdırır. (Bax: ЦГАДА. Царские подлинные письма. №11, л. 101-102).
    Qeyd edilən müqavilədən sonra Şərqi Qafqazın Xəzəryanı vilayətlərinin, Dərbəndin və Bakının Rusiya əsarətinə keçməsi qanuniləşir. İşğal olunmuş torpaqlarda mövqeyini möhkəmlətmək üçün I Pyotr mərkli plan qurur. Plan bundan ibarət idi: zəbt edilmiş torpaqlarda erməniləri yerləşdirmək, xristianların sayını artırmaq. Bu məqsədlə imperator general Matyuşkinə belə bir göstəriş verir: “... Hər vasitə ilə erməniləri və başqa xristianları həmin ərazilərdə yerləşdirməli, müsəlmanların, xüsusən də türk qanunu ilə yaşayanların (sünnilərin) sayını səssizcə, hiss olunmadan mümkün qədər azaltmalı”. (Bax: Рукоп. Фонд ИИАЭ ДНЦ РАН. Ф. 1, д. 551, л. 15,16).
    Bu plan göstərilən ərazilərdə və Qarabağda yaşayan müsəlman xalqların sıxışdırılmasına və azalmasına böyük təsir göstərmişdi. Hətta Bakıda və Dərbənddə də müsəlman əhalisinin, xüsusən də azərbaycanların və ləzgilərin sayı xeyli azalmışdı. Buna etiraz edən ləzgilər silahlı dəstələr yaradaraq, Müşkürdə və Şabranda bəzi əraziləri geri qaytardıqdan, rusları xeyli sıxışdırdıqdan sonra, 1724-cü ildə Bakı əhalisi imperator hakimiyyətinə qarşı üsyana qalxdı. Bu üsyan amansızcasına yatırıldı, sakinlərin çoxu İrana qaçmağa məcbur oldu. Boşalmış şəhərə Kazan sakinləri köçürüldü. (Bax: Сысоев В. Начальный очерк истории Азербайджана. Баку, 1925, с. 94). İmperatorun mərkli planından sonra Qafqazda müsəlman əhalisinin genosidi siyasəti müntəzəm yeridilməyə başlandı.
Gülxar GÜLİYEVA
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И ЧИЛ ХАЙИ ДИГЕ Я ТАРИХДИЗ ЭЛКЪВЕНА ЖЕГЬИЛРИН МЯРЕКАТ ЯРКОГО ВЗЛЕТА, АЙНЕЛЬ! ZEYXUR AKADEMİYASI
Статьи из этой рубрики
QUBA QƏZASINDA ANTİSOVET ÇIXIŞLARI РикIелай ракъурдач Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? Bakıya köməyə gələn ləzgilər ЧIехи амадаг
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ