Чи ибараяр
"Самурдин мектеб"  |  8(334) 2019      
   КЪАДАКЬ - РАКЬ ХЬУН
   И ибара къати къаяр хьана, чилер кIевиз тIакьана, къван-къванце акIуниз лугьуда. Чи бязи алимрин фикирдалди, ибарадин сад лагьай пай «къадакь» ваъ, «кьада къван» тир. А гаф «ракь» гафунин эхирда авай [кь] сесинин тaъсирдик кваз дегиш хьана.
   КЪУЬРЕН КАРЧ
   «Лап тIимил, кьериз дуьшуьш жедай затI» хьтин маса гузвай и ибара пайда хьунин себеб ава. Яргъалай крчар алайди хьиз аквадай, гьакъикъатда вичел крчар алачир къуьрерин жинс ава. Аквадай гьаларай, и ибарани гьахьтин къуьрер акуна туькIуьрнавайди я.
   ЦIАЙ ХЪУВУН
   И ибарада кIвале (къула) цIай хьунин гел ава, гьавиляй «пакамахъ къарагъна цIай ая ваъ, цIай хъия» лугьуда. Ибара чIала адетрин, дуланажагъдин гелер хьунин хъсан мисал я.
   НИРЕН ВАЦI
   Дербентдин мукьувай авахьзавай и вацIал маса тIварни ала: Рубас. «Нирен» лугьудай тIварцIин дибда табасаран чIалан «вацI» мана гузвай «нир» гаф ава.
   ШАГЬ ДАГЪ
   Чи чIалан алим, филологиядин илимрин доктор, профессор Ражидин Гьайдарова и ибарадиз ихьтин баян ганва: “ЧIехи дагълариз дегьзаманра гьайванрин, иллаки чIехи вагьши гьайванрин тIварар гуз хьана. Месела, Китин дагъ, Шалбуз дагъ, Эльбрус гьахьтин тIварарикай я. Чи фикирдалди, Шагь дагъни гьахьтин тIвар тир, анжах адан сифте компонент «шагь» ваъ, «шагъ» тир. «Шагъ» лап вагьши чIехи гьайванриз (барс, леопард, пеленг) лугьудай гаф тир. (Килиг: С.М.Хайдаков. Дагъустандин чIаларин гекъигунин ва къарши эцигунин словарь. Москва, 1973. с. 10). И баяндихъ тарихдин жигьетдай тайин тир метлеб ава: чIехи, вичел гьамиша жив алай дагъ Къафкъаздин дагъвийри Ирандин шагь къведалди тIвар эциг тавуна тунвачир, адаз чпин адет тирвал къуватлу ва викIегь гьайвандин тIвар ганвай.
   Ихьтин чкайрин, иллаки дагъларин тIварар абурун кьакьанвилихъ, гьайбатдихъ галаз алакъалу тир». (Р.И.Гьайдаров. Гафарикай къейдер. Магьачкъала, 2003, ч. 93).
   Вучиз ятIани алимди лезги чIалан куьгьне къатара, халкьдин меце исятдани амай «шагь» гафуникай баянар ганвач. Дегьзаманра лезгийри асландиз «шагъ» лугьудай. С.М.Хайдаковани и гафуниз умуми баян гана вири къафкъазвийрин гаф хьиз къалурнава.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И ЧИЛ ХАЙИ ДИГЕ Я ТАРИХДИЗ ЭЛКЪВЕНА ЖЕГЬИЛРИН МЯРЕКАТ ЯРКОГО ВЗЛЕТА, АЙНЕЛЬ! ZEYXUR AKADEMİYASI
Статьи из этой рубрики
"Самур" газетдин дустар Ша, лезги чIалал рахан! Чи аялар патал Алимдин цIийи ктаб Öyünməli məktəb
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ