Квез чидани?
"Самурдин мектеб"  |  10(326) 2018      
     1623-йисуз машгьур лезги алим ва шаир ахцегьви Агъадин хва Рагьманкъулиди Ирандин зурба лукьман Абдулмуъмин Дайламидин чара-чара начагъвилер сагъаруниз талукьарнавай «Сагъламвал хуьнин сирер» ктаб фарс чIалай араб чIалаз элкъуьрнай. Ахцегь Рагьманкъулидин таржумайри ва гьикаятдин эсерри лезги эдебият вилик финиз таъсир авунай.
 
***
 
     1840-йисуз Агъалар Гьажиева Низами Генжевидин эсерар лезги чIалаз элкъуьрна кьилди ктаб хьиз Магьачкъалада чапдай акъудна. Ада ктабдиз сифте гафни кхьена. «Низами» ктабда гьатнавай эсерар лезги чIалаз устадвилелди элкъуьрнава.
 
***
   
     1849-йисан эхирра урус пачагь I Николая са йис вилик Ахцегьа Имам Шамилан кьушунрихъ галаз кьиле фейи женгера чпел залан хирер хьайи урус аскерар сагъар хъувур машгьур лезги алим, шаир ва лукьман Мирзе Али эфенди ал-Ахтыдиз разивал къалурун патал вичин генералрин куьмекдалди шаирдихъ гьихьтин тIалабун аватIа чирнай. Шаирди лагьанай: «Жув паталди захъ пачагьдивай ийир са тIалабунни авач. АлакьдатIа, ада зи халкь вичи эцигнавай залан налогрикай азад авурай».
     I Николая шаирдин тIалабун кьилиз акъуднай ва лезгияр 10 йисан муддатда вири налогрикай азад авунай.
 
***
 
     1881-1915-йисара акъатай «Къафкъаздин тайифаяр ва чкаяр къалурзавай кIватIалди» (СМОМПК) сифте яз урус кIелдайбур лезги чIалан группадик акатзавай халкьарин фольклордихъ галаз гегьеншдиз танишарнай. КIватIалдин чара-чара нумрайра халкьдин мецин эсерар гьам дидед чалал, гьамни урус чIалаз элкъуьрна ганва.
     1892-йисуз чапдай акъуднавай кIватIалда А.Мамедова Кьасумхуьрел кхьенвай «Алпаб» мах ганва. СМОМПК-дин гьа йисуз басма хьанвай 14 лагьай нумрада Куьредин мисаларни махар чапнава. Ина Кьасумхуьрел Леонидзеди кхьена урус чIалаз элкъуьрнавай къанни кьве мисал гьатнава. Ахпа «Чуьхвер пачагь», «Шейх огълу Шагь Абасан мах», «Жанавур, сикI ва гъвечIи гими», «Акьул авачир паб» махар, гуьгъуьнлай Башир Султанова халкьдивай кхьенвай «Меликмамед» ва «Мулла Несреддин» махар ганва.
 
***
 
     ХIХ виш йисарин эвелра машгьур кьуьч­хуьрви алим Магьарам эфендиди вичин лезги ва араб чIаларал кхьенвай шииррин кIва­тIал туькIуьрна халкьдив агакьарна. Адан «Къуръ­андиз баян гузвай гафарган» ктаб РФ-дин ИА-дин Дагъустандин Илимдин Меркездин Ис­кусствойрин, ЧIалан ва Эдебиятдин Инс­ти­тутдин гъилин хатIарин фондуна хуьзва.

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Шииратдин рагъ Эмин Ləzgi əlifbası tarixindən Чи гьарфарал гъил яргъи ийимир! В цветнике Гурипери
Статьи из этой рубрики
Чи ибараяр "Самур" газетдин дустар Ша, лезги чIалал рахан! Öyünməli məktəb Алимдин цIийи ктаб
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ