ЧIал храйтIа дидейри...
Дидед чIалан йис Лезги чIалан месэлаяр  |  9(325) 2018      
   Лезги дидейри хразвай гамар иерда кьван вуч я! Чи чIални чи дидейри хранвай гам тушни бес? Гьавиляй адаз дидед чIал лугьузвачни? И гамунин гиширар чи сад-садалай иер гафарни ибараяр я. Дидейри гам са-са кваг вегьиз храда. Абуру чпин чка кьуна, цуьквери хьиз гамуниз иервал гъана кIанзава. Квак чкада гьат тавурла, гьасятда чир жеда. ЧIални гьакI я. Гьар са гаф чкада гьатна кIанзава.
   Чи гафар чи гамариз вегьенвай, чкада гьатнавай каквар хьиз я. Тек са мисал гъун бес я. «Тав» гафунин сад лагьай гьарф «къ»-див эвез авурла, адан кьилел пад къалурзавай «къав» гаф арадиз къвезва. И гафунин сад лагьай гьарфунин чкадал «ц» кхьейла, къавун кьилел патан мана гузвай «цав» туькIуьр жезва. Килиг садра, гьикьван иердиз, гьикьван фагьумдив арадиз гъанватIа чи гафар. Шиирдалди туькIуьрнава са метлебдин гзаф лезги гафар: «кьил», «вил», «гъил», «кьуьл»; «баха», «даха», «тха»; «хтул», «птул», «штул», «ктул»; «кьам», «дам», «хам»; «тIветI», «ветI», «светI» ва икI мад.
   Заз лугьуз кIанзава: Дидеяр, куьн я ихьтин иер чIал хуьзвайбур. Куьн гьа куьне храй чIалал рахайтIа, жуван веледриз ам чирайтIа, чи чIехи чIал, чи верцIи чIал рекьидач. Алай вахтунда им виридалайни кар алай шартI я. Гьавиляй куьне гамар хразвайвал, датIана чIални храна кIанзава. ЧIал лагьай гамунин гиширар гьикьван иербур хьайитIа, гьакьван гзаф инсанар ялда вичихъ. Дидеди «чан зи хва», «чан зи руш» лагьана вичин веледриз чан-рикI ийидай хьиз, гуьгьуьлар къачуна кIанзава гафарин.
   Жегьил дидеяр! Куьне хвена кIанзава хайи чIал. Куьн куь дидейри чирай чIалал рахайтIа, жуван веледризни гьа чIал чирайтIа, квахьдач чи чIал. Чи верцIи чIал. Чи лезги чIал.
   Жегьилар! Маса чIалар чир хьун хъсан кар я. Ингье кIвенкIве жуван чIал чирна жуван чIалал рахана кIанзава. Куь къуьнерал ала чи чIалан пар. Куь хиве ава адан пакагьанвал. Куьне тухвана кIанзава ам гележегдиз. Куьне вугана кIанзава багьа эменни хьиз куь веледрив.
   КIанибур! Жуван чIалалди лагь кIанидаз рикIин гафар. Жуван гафар цуькверин кIунчIар хьиз це  адаз. А гафар акьван иербур, акьван верцIибур я хьи, гьасятда рамда куь кIанидан гуьгьуьлар:
 
Рагъ яни вун, варз яни вун,
Вун вуч ятIа лагь.
Инсан икьван иер жедан,
Аман сад Аллагь!
 
   Килиг садра, гьикьван иер гафар, гьикьван иер чIал ятIа. Бес гьавиляй чIехи алим Услара лагьаначирни яраб лезгийрихъ гьикьван шаирар аватIа? Бес гьавиляй чи баядар туькIуьрзавай дидейриз шаирар лугьузвачни? Виридалайни иер шиирарни гьабуру туькIуьрзавачни?
   Дидеяр! Давамара чи чIалан гамар хран. Им куь веледрин рикIин эвер я. Куьне гьа виликан хьиз абур храйтIа, мадни виш йисар яргъи жеда чи гафарин уьмуьрар. Аваз жеда датIана чи чIал. ХупI хъсандиз лагьанва са шаирди: «ЧIал храйтIа дидейри, Хайи гафар жеч кьери».
 
Севда АЗИЗРИН

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
Cа халкьдиз кьве алфавит? Metodikadan kənar kitab Хуьрерин гьуьжет алай тIварар Чи гафар Къайда бегьемди туш
Статьи из этой рубрики
Дидед чIал ватан я Дидед чIалахъ гьикI гелкъвен? Дидед чIалаз икрамна Редакторди кьиле тухвана Лезги чIалан мярекат
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ