Чи аялри гьикI кIелнай?
Тарихдин чинрай Тарихдин геле аваз  |  6(322) 2018      
     Лакзандин (Лезгистандин) кьилин шегьерда чIехи везир Низам ал-Мулк ал-Гьасан ибн Али Исгьакьа эцигиз тур вириниз сейли медресада мударрисар (муаллимар) ва факигьар (къанундин тарсар гузвайбур) ава. Ина абуру аялриз лезги чIалаз элкъуьрнавай ал-Музанидин «Мухтасар» ктабдай ва имам аш-Шафиидин ктабдай тарсар гузва…
     И медресада аялри шариатдин къанунар, ахлакьдин къайдаяр, гьакIни Къуръан хуралай кIелиз чирзава. Идалай гъейри абуруз тарихдин, географиядин ва математикадин илимрикайни чирвилер гузва. Хъсан кIелзавай аялар кIелун давамарун патал халифатдин кьилин шегьерриз ракъурзава.
 
ХIII виш йисарин араб космограф Зекерия ал-Къазвинидин «Уьлквейрин гуьмбетар» ктабдай.
 
     Кузуниз атайла зун пагь атIана амукьна. И чIехи дагъдин хуьре вишелай гзаф кIвалер ава. КIвалер са жергеда эцигнава, куьчеяр дуьзбур я. Хуьре мискIин, мектеб ва са шумуд цин регъв ава. Зун мектебдихъ галаз марагълу хьана. Ина тарс гузвай лезги эфендиди (Муьгьуьбали эфендиди) зун хъсандиз кьабулна. Ам акунар авай гзаф савадлу кас я. Адаз са шумуд чIал - татар (азербайжан), араб, фарс, туьрк ва урус чIалар чизвай.
     Мектебдин чилиз халичаяр экIянавай. Цлал кьве шикил алай. Шамилан урусрихъ галаз женг ва урусринни туьркверин дяве къалурзавай шикилар. Эфендидиз аялрин арада чIехи гьуьрмет авайди гьасятда чир жеда. Ада диндин тарсарилай гъейри математикадин, географиядин, логикадин, араб ва урус чIаларин тарсарни гузвай. Аялри и предметар ва чIалар гьевесдалди чирзавай. Абур кIелунал гзаф рикI алайбур тир.
 
Курсант Бедел Гьажиеван къейдерай. 
«Ежегодник» №2, Баку, 1902. Ч.75
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Сулейманан чIехи тIвар По следам предков Камарван Халкьдин дамах тир шаир
Статьи из этой рубрики
QUBA QƏZASINDA ANTİSOVET ÇIXIŞLARI РикIелай ракъурдач Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? Bakıya köməyə gələn ləzgilər ЧIехи амадаг
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 7(352)
октябрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Шаирар
"Самур" - 30
Люди и судьбы
Yubiley
Чи къагьриманар
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Müsahibə
Dünya ləzgiləri
Яран сувар
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
Спасём планету
Qarabağ müharibəsi
Редакциядин дустар
Редактордин гаф
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
И чил хайи диге я
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
ЦIийи ктабар
Milli Məclisə məktub
Языки мира
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Лезги чIалан месэлаяр
Известные лезгины
Новости Россотрудничества
Добрые вести
Квез чидани?
Юбилей
Лезгияр вирина
SOS!!!
Известные лезгиноведы
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Чи хуьрер
Новости на все голоса
Известные кавказоведы
Хъсан хабарар
Чи адетар
Yeniliklər
Алимрин веревирдер
Чакай кхьенай ...
Чешне къачу!
Çıxışlarımızın əks-sədası
Ша, лезги чIалал рахан!
Эпитафия
Барка
Хабарар
Харусенят
Поэзия
Этнография
Тарихдин геле аваз
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Дайджест
Чи сейлибур
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ