300 йисан вакъиаяр
Тарихдин геле аваз  |  5(321) 2018      
     Кьиблепатан Дагъустандин тарихдиз талукьарнавай мад са хронограф винел акъатнава. Лезги хуьрерин тарихрикай, XVI-XVIII виш йисара ана кьиле фейи вакъиайрикай малуматар гузвай и хронограф араб чIалалди туькIуьрнавайди я. Адан са пай 1788-йисан октябрдин вацра кхьенвайди къалурнава. Икьван гагьди тарихчийри тахмини я лагьанвай вакъиаяр и хронографда авайвал ва гегьеншдиз къелемдиз къачунва. Арабдалди кхьенвай текст урус чIалаз элкъуьрнавайди чи машгьур алим, тарихдин илимрин доктор, профессор Амри Шихсаидов я.
     Ахцегь районда винел акъуднавай хронографди Ахцегь шегьерда, Хуьруьг, Рутул, Къумух, Мискискар, Докъузпара ва маса хуьрера кьиле фейи вакъиайрикай галай-галайвал ихтилатзава. Рутулин, Къумухдин ва Къубадин гьакимри кьведра – 1540 ва 1543-йисара Ахцегьиз гьикI цIай яна канатIа, Дербентдин гьаким Алхас Мирзеди 1542-йисуз Рутул гьикI тарашнатIа, 1688-1689-йисара султан Бархудар ад-Дербендиди ахцегьвийрихъ галаз гьикI женг чIугунатIа гегьеншдиз кхьенва. Идалай гъейри 1730-1731-йисара Сурхай ханди, 1782-1783-йисара Ума ханди II Сурхаяхъ галаз санал Мискискардиз гьикI басрух ганатIа къалурнава.
     Гьа са вахтунда хронографда Надир шагьди лезги хуьрера гьихьтин вагьшивилер авунатIа, халкьдиз гьикI зулум ганатIа, лезгийри адахъ галаз гьикI женг чIугу-натIа къалурдай вакъиаярни гьатнава. Хронографдин кьвед лагьай паюна Ахцегьинни Рутулдин арада кьиле фейи 7 йисан дяведикай, 1721-йисуз Гьажи Давуда ва Сурхай ханди, 1773-1774-йисара Мурсал ханди Шамахи кьуникай гегьеншдиз кхьенва.
     Вакъиайрин са паяр XVIII асирдин 20-йисара лезгийринни урус пачагьдин кьушунрин арада кьиле фейи женгериз талукьбур я. Шихали ханни Сурхай хан кьиле аваз лезгийри Къубадин Алпан хуьруьн патав урус кьушунар гьикI кукIварнатIа, и женгера Малла Юсуф, Малла Шуайб ва Къурбан хьтин къагьриманар гьикI гьелек хьанатIа гегьеншдиз кхьенва. Идалай гъейри 1729-1730-йисара Бутхуьруьн агьалийринни урусрин кьушундин арада кьиле фейи дяве рикIел хканва.
Хронограф  XVI-XVIII виш йисара лезги хуьрера хьайи вакъиаяр чирун патал гзаф къиметлу чешме я.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я С любовью к родному краю Udilər Билистан, я тахьайтIа Билисан? Шарвилидин сувар
Статьи из этой рубрики
РикIелай ракъурдач Bakıya köməyə gələn ləzgilər Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? ЧIехи амадаг Чун гьикI муьтIуьгъарзавай?
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ