Чаз тийижир алимар
Квез чидани?  |  1(317) 2018      
     Икьван гагьди чаз тийижир бязи камал­эгьлийрикай малумат ганвай авторрикай сад машгьур лакви алим Али Каяев (1878-1943) я. Адан лак чIалал кхьенвай гъилин хатIарин «Дагъустандин алимрин биография» ктаб Дагъустандин Илимдин Меркездин Тарихдин, ЧIалан ва Эдебиятдин Институтдин гъилин хатIарин фондуна хуьзва. Вучиз ятIани икьван къиметлу ктаб къедалди чапдай акъуднавач.
     Али Каяеван ктабда чпикай санани кхьенвачир са шумуд лезги алимдин тIварарни гьатнава. XVIII виш йисарин чи машгьур алим, Кьиблепатан Дагъустандин Гилийрин хуьряй тир Али эфендидин гьакъиндай икI кхьенва: «Араб-мусурман алимрин лайихлу давамчийрикай тир Али эфенди философиядихъ, логикадихъ, риторикадихъ ва диалектикадихъ галаз машгъул жезвай. Адахъ и илимриз талукьарнавай са шумуд эсер авай. Адан философиядин эсерриз исламдин алимри чIехи къимет ганай. Са бязи эсерар чин акъудна Багъдаддиз тухванай ва Низамиеда абурукай менфят къачунай».
     XVIII виш йисарин алимрин жергеда Мегьяд Куьревидин тIварни кьунва. Авторди кхьизвайвал, Мегьяда Дагъустанда тIебии илимар вилик тухунин кардик чIехи пай кутунай. Ам Мегьеб хуьруьн машгьур алим Дамаданан сухта тир. 1734-йисуз вичин дуьнья дегишарай Мегьяда арифметика, геометрия ва алгебра илимриз талукьарнавай гзаф къиметлу ктабар ирс яз тунай. Адан ктабрикай бязи медресайри XIX виш йисарин эхирдалди менфят къачунай. Ам гьакIни «Аялар патал арифметикадин» автор тир. Ина шиирдалди туькIуьрнавай текстерикай менфят къачунвай.
     Вичикай гегьеншдиз кхьенвай алимрикай садни кьурагьви ТIайиб я. И алимди Дагъустанда философиядин ва математикадин илимар вилик тухванай. Вич са шумуд илимдин кIвалахдин автор яз ада машгьур араб алимрин философиядин эсерарни лезги чIалаз элкъуьрнай. Ада гьам Куьредин, гьамни Къуба патан са шумуд хуьре медреса кардик кутунай. СтIура ачухарай ва вичи тарсар гайи медреса генани сейли тир.
     Кьурагь ТIайибахъ тарихдиз талукь ктабни авай. А ктабда Дагъустандиз ва Ширвандиз талукь материалар гьатнавай. Гьайиф къведай кар ам я хьи, Али Каяева алимдин ктабрин тIварар ва абур гьина хуьзватIа къалурнавач.
     А.Каяева вичин ктабда Алкьвадар Гьасанакайни гегьеншдиз кхьенва, ам неинки Дагъустандин ва Къафкъаздин, гьакI вири мусурман алемдин виридалайни чIехи алимрикай сад тирди къалурнава.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Дидед чIалахъ гьикI гелкъвен? Жегьил алимдин агалкьунар Гьамзат ЦIадасади СтIал Сулейманаз бахшай эсерар O qəmli sevinc
Статьи из этой рубрики
Аждагьандин йис алукьзава Шушада талыш чlалал радио? Кьве хтул Арчи чIал – гъвечIи чIал? Лезги магьлеяр
ЦIИЙИ ТИЛИТ

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ