КIелунал рикI ала
Квез чидани?  |  10(315) 2017      
     Лезгияр кIелунал рикI алай халкь тирди гьеле юкьван виш йисара араб тарихчийри кьилди къейд авунай. Абуру ХII - XV виш йисарин лезги медресайрикай, араб чIалай лезги чIалаз элкъуьрнавай ктабрикай, чи машгьур алимрикай гзаф малуматар ганва. Гуьгъуьнин виш йисарани са кьадар авторри чи халкьдин кIелунал рикI хьуникай кхьенва. ХIХ виш йисарин эхирра машгьур урус алим П.К.Услара лагьанай: «Эгер чирвилерикай халкьдин кьадарни мектебрин кьадар гекъигуналди рахайтIа, и рекьяй лезгияр Европадин гзаф миллетрилай вилик ква.»
     Алимдин и фикир де­лил­рини тестикьарзава. 1842-йи­суз Къуба шегьерда ва уездда авай 28 мектебдикай 16 лезги хуьрерин мектебар тир. Ида­лай гъейри анжах Къуба пата 18 лезги хуьре медресаяр авай. Вири мискIинра аялриз ва чIехибуруз тарсар гузвай.
     1907-1914-йисара чи маш­гьур журналист ва маа­рифчи Режеб Амирханова, гьакIни маса лезги алимри ва маарифчийри Кьиблепатан Дагъустанда ва Кеферпатан Азербайжанда лезгийриз цIи­йи мектебар  ачухарун патал гзаф алахъунар авунай. 
     И карда абуруз 1905-йисуз Бакуда лезги фялейриз куьмек гун патал тешкил хьайи кIватIалди, гьакIни 1907-йисуз Къубада лезгийри арадал гъайи «Пак межлисди» мукьувай куьмекар ганай. ЦIийи мектебар эцигун патал гьакIни Бакудин лезгийрикай Айдунбег Къайинбегова, Ас­вар Камалова, Селимхан Су­лей­манова, Рамазан Жа­ма­лова, Мегьамедагъа Аю­бова, Къарабег Тарханова, Дав­­­латхан Давлатханова, Да­г­ъус­тандин лезгийрикай Нис­­реддин Султанова, Гъа­либ Юзбегова, Фетягь Магь­­мудова, Агъабег Агьмедова, Самед Аюбова, Къуба уезддин лезгийрикай Абдуллагь эфен­диди, Гьажи Расула, Жа­руллагь эфендиди, Гьажи Ис­гьакь агъади пулунин та­кьатралди куьмекар ганай. Гьа ихьтин алахъунрин не­тижа яз 1907-1914-йисара Кьиб­лепатан Дагъустандин ва Кеферпатан Азербайжандин  лезги хуьрера 26 цIийи мектеб эцигна кардик кутунай.
     1919-йисуз Къуба уездда авай 96 мектебдикай 47 лезги хуьрерин мектебар тир.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Женгера фейи уьмуьр Дагъдин синел са хуьр алай Къефле кукIварай Абдуллагь Незабываемый вечер
Статьи из этой рубрики
Аждагьандин йис алукьзава Шушада талыш чlалал радио? Кьве хтул Яру ктабда гьатнава Арчи чIал – гъвечIи чIал?
ЦIИЙИ ТИЛИТ

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ