Фири яру шив
Мах  |  10(315) 2017      
     Хьана-хьанач ВикIегь тIвар алай са гада. Ам са кесиб дехмеда, бубадихъни тахай дидедихъ галаз санал яшамиш жезвай. Тахай дидедиз гада аквадай вил авачир. Гъуьл кIвалей акъатун кумазни папа алаз-алачиз ахмурариз, фу тагуз,гададив  залан кIвалахар ийиз тадай.  Вичин итимдизни хва такIанариз алахъдай ам. Фад-фад и кIваляй са вуч ятIани квахьдай. Вичи чуьнуьхариз, вичини йикь-шуван твадай: «Чи кIвале чуьнуьхгумбатI ава, я итим. Я зун туш, я вун. Вуж я бес? Чукура ВикIегь кIваляй. Адакай  ви кьил хура твада.»
     Касдиз вичин хва пара кIандай. Ингье папаз муьтIуьгъ итим тирвиляй, тар тежедайвал, хъуьтуьлдаказ  япар акъаждай ада ВикIегьан. 
     Тахай дидеди гада чуьнуьх­гумбатI я  лагьана хуьруьз чав чукIурнавай. Икьван гагьди гададихъ рикI кузвай къуншийри гила ам акурла чин элкъуьрзавай. Са буба тир и гафарин чIалахъ жезвачирди. 
     Садра кас чуьлда авайла паб тахай хвани галаз къуншидин кIвализ фена. Са герендилай гада гьана туна, вич са вуч ятIани гваз тадиз кIвализ хтана. 
     Гъуьл кIвализ хтайла, абур санал фу нез ацукьна. И чIавуз гъенелай къуншидин эвердин ван атана абуруз. Гъенел акъатайла къуншиди лагьана:
     – ВикIегь чи кIвализ атана хъфейдалай кьулухъ чIехи бубадин хенжел квахьна. Куь хатурдихъ хкIуртIани за ам куь кIвале жагъурна кIанзава. 
     – Зи хци ахьтин кIвалах авунин чIалахъ туш зун, ша жагъура.
     Къунши кIвале къекъвена. Гада и чIавуз бубадихъ галаз гъенел алай. Садлагьана  къуншидай гьарай акъатна:
     – Заз чизвай, им нин кIвалах ятIа! Я къунши, жуван хциз са чара акъуд, адан гъил михьи туш. 
     И гафарин ван хьайи буба регъуьла чилерай-чилериз фена. Тахай дидедиз кIанзавайдини гьа им тир. Ада касдиз лагьана:
     – Зун мад ви хцихъ галаз са кIвале амукьдач!
     Гадади гьикьван кьинер кьунатIани садни адан чIалахъ хьанач. Адаз бубади вичин пад кьадай хьиз хьана.  Ингье бубадин рикI хцикай акьван ханвай хьи, аял галай патахъни килигзавачир. «Са кьадар чIавуз рахадач зун адахъ галаз. Акьул кьилиз атурай»,  – фагьумзавай бубади. Гада пашмандаказ кIваляй акъатна.  
     Югъ няни хьана. Йифни хьана, гада хтанач. Бубадин рикIе кичI гьатна. Ам хуьр тирвал сад-сад вири къуншийрин кIвалера хцихъ къекъвейдалай къулухъ кIвализ хтана, экуьналди  рехъ хуьз дакIардихъ хьана.  
     Гадади лагьайтIа, тама са тарцин хъалхъамда вилин накъвар авадарзавай. Эхирни ам ахвариз фена. 
     Садлагьана адан япарихъ цIугъдин ван галукьна. Векьерал кIвач ракьара гьатнавай са шив ярх хьанвай. Вич лацу, фири яру, лугьуз тежер кьван иер шив.     Ракьари адан кIвач ивидалди авунвай. Гадади са гужуналди адан кIвач ракьарай акъудна. Шивдивай хер хьанвай кIвач экисиз жезвачир. ВикIегьа вичин перемдин цен атIана адав балкIандин кIвач кутIунна. Ахпа кIама авай булахдай пархъулдин пешера аваз яд гъана адаз гана. Шивдиз акваз-акваз регьят хьана.    Гадади гардан кьуна адаз чан-рикI авуна. 
     Садлагьана шив инсан хьиз чIал ахъайна адав рахана: 
     – Вуна заз авур хъсанвилер за рикIелай алуддач.
     Гададин пагь атIана акурла ада хълагьна:
     – КичIе жемир. Гила зун ви виридалайни хъсан дуст я. 
     – Вуна тама вучзава?
     – Зун залум иесидикай катайди я. ГьикI ятIани, кIвач ракьара гьатна. Вун хьаначиртIа, ничхирри зун недай. Бес вуна ина вучзавайди я?
     – Зунни гьа вун хьиз, кIваляй катнавайди я.
     – Вуна заз хъсанвал авуна, гила нубат зиди я. Зун адетдин балкIан туш.  Зи фиридин гьар са чIарчIи са мурад кьилиз акъуд­звайди я. Лагь кван, рикIе вуч мурад аватIа.
     – Са кIус нисини са кап фу кIандай заз.
     – АкI ятIа зи фиридай ялна са чIар акъуд.
     Гадади ада лагьайвал авуна. Векьерал чар авай чими фуни ниси акур аялдиз хвеши хьана. Ада са кIус вичин сивиз вегьиз, муькуь кIус  балкIандиз гана.      Руфун тух хьана вилериз экв хтай гадади балкIандивай жузуна:
     – Жувахъ ихьтин алакьунар аваз, бес ви кIвач ракьара вучиз амай?  
     –  Жувавай жуван фиридай чIар акъудиз жедач эхир, – лагьана балкIанди. 
     Гьа икI, и кьвед дуст хьана. 
     ВикIегь кIваляй фейи йи­къалай адан буба вичин хва жагъуриз авай. Садра ВикIегь балкIандаллаз хуьр галайнихъ фена. Чпин кIвалив агакьайла адаз варарин вилик пашмандaказ ацукьнавай буба акуна адак шел акатна. Хвеши хьайи бубади вичин хва къужахда кьуна: 
     – Чан хва, мад кIваляй кат мийир. 
     – Ба, а хенжел за чуьнуьхайди туш. Вун зи чIалахъ яни? 
     – ЧIалахъ я, – лагьана бубади. 
     ДакIардай абуруз килигзавай тахай дидедин вилерал кIвенкIвер хьанвай.  Адаз ВикIегь гила вилдикандилайни такIан хьанвай. ВикIегьан лагьайтIа, кьил шивдик акахьнавай. Ам вичин дустуниз чан-рикI ийиз, ам чуьхуьз, фири эвягъиз авай.  
     Тахай дидеди аялдив мадни залан кIвалахар ийиз тазвай. Ингье вуч кIвалах лагьайтIани, са ялце кьилиз акъуддай ВикIегьа. Тахай диде пагь атIана амай. Сад­ра папаз балкIан гададихъ галаз инсандин чIалал рахаз акуна. ВикIегьаз писпIи кIан хьайила шивди вичин фири гададив вугана «яла са чIар» лугьун кумазни, ВикIегьан гъилиз писпIи атана. Тахай диде гьар са куьнин гъавурда акьуна. Гила ВикIегь адан япай физмачир, адан кIвалах балкIандив тир. Вичин рикIяй физвай кьван затIар вилерикай карагзавай папан. Адаз балкIандив агатиз кIан хьана. ВикIега вичин тахай дидедикай ихтилат авунвай, гьавиляй балкIандиз ам мукьув агудиз кIанзвачир. Паб агатунивай, балкIанди гьиргьириз кIурарзавай.  
     Чара атIай тахай дидеди ВикIегьаз лагьана:
     – Няналди къизилдин япагьанар жагъура заз. ТахьайтIа ви балкIан за инай юхда.
Шерзум хьайи ВикIегьа балкIандиз лагьана:
     – Вучда гила? Япагьанар тагъайтIа ада вун кIвале тадач. 
     – АкI ятIа яла фиридай са чIар.
     Ялун кумазни ВикIегьан гъилиз къизилдин япагьанар атана. Ада абур тахай дидедив вугана. Идалди вичин чандилай алатдайди хьиз хьанай адаз залум дишегьли. Ингье гила адаз гададивай цамар, хтарар, пекер кIанзавай. Вуч лагьайтIани гъизвай ВикIегьа. ЯтIани вил ацIузвачир папан. 
     Садра ВикIегьаз вичин кIвалин ракIар агал яз акуна. Гьикьван ахъайиз алахънатIани хьанач. РакIар куьлегдив кIевирнавай. Им тахай дидедин кIвалах тирди кьатIана. Садлагьана адаз папан гьарайдин ван атана:  
     – Вуна заз кIандайвал тавуртIа, ви иесидин чан къачуда за. 
     Чара атай балкIанди паб мукьув агудна. Папа вичиз кIанзавай затIарин тIварар кьаз фиридай чIарар ялзавай. Патав гвай синиярни курар къизилрив ацIанвайтIани адан вил ацIузвачир. 
     Чан туьтуьниз кIватI хьайи балкIан чIалал атана:
     – Сад-сад ялиз зи чан акъудмир. Вири санал ялна тур, ви вири мурадар санал кьилиз акъатрай. 
     Хвеши хьайи папа фиридикай галкIана ам гужунив ялна. КIаняй акъатай фири гвай паб зарбдиз чилел гьалч хьана. БалкIандай гьарай акъатайла ВикIегьа дакIардин шуьше хана  вич дустунив агакьарна. Ам ивидалди хьанвай. БалкIандин гьиргьирдин ванцел бубани хтана. Къизилдин затIарин кIаникай адан папан    кьве кIвач хкатнавай. 
     Гьа икI, нефсини ВикIегьан тахай дидедин чан къачуна. ВикIегьани адан бубади гьа чIавалай секиндиз, лугьуз-хъуьрез уьмуьр гьална. Шивни гьабурухъ галаз амукьна. И хизанда адаз кIанивални дуствал жагъанвай. Къизилар лагьайтIа, бубадини хци хуьруьнбуруз пайна.
 
 АЗИЗРИН Севда

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Женгера фейи уьмуьр Дагъдин синел са хуьр алай Къефле кукIварай Абдуллагь Незабываемый вечер
Статьи из этой рубрики
Хъсанвилиз писвал Жив такур гъед Гатфар Хъсанвилихъ ялун КьантIа
ЦIИЙИ ТИЛИТ

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ