Чи манийрин аламат
Харусенят  |  9(314) 2017      
     1862-йисуз Москвада «Къафкъаздин махар, кьисаяр ва манияр» ктаб туькIуьрна чапдай акъудай Е.Булавинади лезги манияр халкьдин чIал ва руьгь хуьзвай хазинадив гекъигнай. Гьакъикъатдани, чи манияр чи чIал хуьз куьмек гузвай виридалайни хъсан такьатрикай сад тирди сир туш. Ингье чи манийри неинки лезги чIал, гьакI чи чIалан группадик акатзавай маса чIаларни хуьз куьмек гузва. Кьилди лезги манийри, бендери табасаран чIалаз гьикI къуват ганатIа лугьуз кIанзава.
Урусрин этнограф Л.И.Лаврова вичин «Этнография Кавказа» (Ленинград, 1982) ктабда кхьенай хьи, маса чIалари къвердавай табасаран чIал арадай акъудзава. Тарихчи М.М.Ихилова лагьайвал, ам арадай акъат тавунин себеб лезги чIал хьана. Табасаранвияр лезги чIалал рахуни абуруз чпин чIал хуьдай мумкинвал гана. Са гафуналди, лезги чIал табасаранвияр паталди къалхан хьана.
     Табасаранвийриз чпин чIал хуьз чи манийри генани мукьувай куьмек гана. Гьасан Алкьвадарвиди вичин «Асари Дагъустан» ктабда кхьейвал, абуру чпин чIалалди махар ва манияр туькIуьрзавачир, халкьдин чIехи пай хайи чIал кваз такьуна лезги ва азербайжан чIаларал рахазвай. Гьатта абурун дишегьлийрини мехъерик ва тазиятдик чпин чIалалди шад ва гъамлу манияр лугьудачир. Абуру и манияр лезгидалди лугьудай. 1941-йисуз жегьил табасаранви шаиррин шииррикай ибарат тир «ЦIийи кюкйир» («ЦIийи цуьквер») тIвар ганвай кIватIал чапдай акъудай табасаранви шаир ва фольклордин пешекар Б.Митарова гьахълу яз лагьанай хьи, «табасаранвийрихъ манияр авачир ва гьавиляй лезги манияр лугьузвай, и карди лагьайтIа, абуруз хайи чIал хуьдай мумкинвал гузвай.» Гуьгъуьнлай чи манийрин аламатдикай маса табасаранви авторрини чпин фикирар лагьанай. Мегьамед Къурбанова 1986-йисуз Магьачкъалада чапдай акъудай вичин «Поэтическое наследие доре­волюционного Табасарана» ктабда кхьенва: «Лезги чIалалди манияр вири Кьибле ва Вини Табасарандин хуьрерин, гьакI Кефер Табасарандин гзаф хуьрерин агьалийрин арада гегьеншдиз чкIанва.»
     Гьа и авторди кхьизвайвал, XVII-XVIII виш йисара чIалан жигьетдай табасаранвийриз хайи тир лезги манияр, баядар кьиляй-кьилди халкьдин арада гегьеншдиз чкIана ва гуьгъуьнлай лезгийрин мецин эсеррин бинедаллаз табасаранвийрин фольклордин чешнеяр арадал къвез гатIумна. Авторди хиве кьазвайвал, санлай табасаранвийрин  манияр, бендер лезги ва табасаран чIаларин синтез я. Лезги манийри табасаранвийриз гьам чпин манияр арадал гъиз, гьамни хайи чIал хуьз куьмек гана.
     М.Къурбанова малумат гузвайвал, алай вахтунда табасаранвийрин фольклорда лезгийрин вишералди муьгьуьббатдин, мехъерин манияр ва ишелар ава. Абуру чи «Билдир беневша», «Ша вун чи багъдиз», «Магьи дилбер чан», «Кьакьан дагълар» ва маса халкьдин мнаийрикайни гегьеншдиз менфят къачузва. Аквазвайвал, табасаранвийри лезги чIалан ва лезги манийрин къуват хъсандиз кьатIузва ва абурун куьмекдалди чпин хайи чIал, меденият хьун ва вилик тухун патал вири жуьредин алахъунар ийизва.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Дагълар гъарикI я Чаз ихьтин ктабар кIанзава Niyə əbədiləşdirilmir? В поисках талантов
Статьи из этой рубрики
«Сувар» ансамблдин 20 йис! Дети танцуют «Лезгинку» "Сувар" приглашает «Сувар» вновь поразил зрителей Решадан шегьре рехъ
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 9(314)
октябрь, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ