Хъсанвал
Чир-течир  |  9(314) 2017      
     Вичин тIвар вириниз сейли тир машгьур азербайжанви миллионер, илимдиз, инсанриз мукьувай куьмек гайи Гьажи Зейналабдин Тагъиева са бязи лезги алимризни къаюмвал авунай. И мукьвара чаз архивдин материалрай мад са делил чир хьана. Тагъиева вичиз куьмек гайи чи камалэгьлийрикай садни Алискендер Алкьвадарви я кьван. 1911-йисуз Темирхан-Шурадин училище акьалтIарайла адан буба рагьметдиз фена. Гьа и кар себеб яз кIелун давамаруникай магьрум хьайи Алискендер кIеве гьатна. ГьикI ятIани и кардикай хабар кьур Гь.З.Тагъиеваз вичихъ гзаф алакьунар авай и жегьил Гьасан Алкьвадарвидин хтул тирди чир хьана. Адаз куьмек гун къарардиз къачур миллионерди гада Бакудиз гъиз туна ва ина ам Тагъиеван куьмекдалди реаль­ный училищедик экечIна. Инаг акьалтIарай Алискендера институтдик экечIун къарардиз къачуна. Ингье адан кьилел мад са бедбахтвал атана. Гададиз пулунин такьатралди куьмек гузвай, вич полковник тир адан чIехи стха сад  лагьай дуьньядин дяведа гьелек хьана. Жегьилдин пер хана ва ада кIелуникай вил атIана.
     А дарвилерикай Алискендера икI кхьенай: «Чи хизан гьатай дарвилери зун 1916-йисан сен­тябр­далди кIвале ацукьиз мажбурна. Гьа ихьтин кIевера авай береда Тагъиева вичин куьмекдин гъил яргъи авуна. Ада ракъурай 150 манатди заз Петербургдиз фидай мумкинвал гана. Зун гьеле 1915-йисуз анин политехник институтдиз кьабул хьанвайди тир».
    Сейли меценатди авур хъсан­вили, ада гайи куьмекди Алис­кендаран уьмуьрда чIехи роль къугъ­вана. Институт къизил ме­­­дал­далди акьалтIарай же­гьил вичин ватандиз хтана ва ина вириниз сейли хьана. Алис­кендера Дагъустанда сифте яз географиядай зурба илимдин кIвалахар ва учебникар кхьена. Ам «Дагъустандин маршрутар», «ТIебиатдин савкьватар», «Дагъус­тандин этнографиядин карта», «Дагъустандин география ва адан тарихдин гьакъиндай илим» хьтин гзаф къиметлу ктабрин автор я. Ада сифте яз Дагъустанда уьлкве чирдай музей арадал гъана.
     Куьре округдин исполкомдиз регьбервал гайи йисара Алискендер Алкьвадарвиди Гуьлгери вацIал 17 тагъиникай ибарат тир гзаф чIехи муьгъ эцигиз туна. Адаз къедалди «Алискендеран муьгъ» лугьузва. А. Алкьвадарвиди и муькъуьн гьар тагъ са девлетлу лезгидин такьатралди эцигиз тунай. XX виш йисан Гьомер тир чи чIехи шаир СтIал Сулеймана и вакъиадиз кьилдин шиир теснифнай. Гьа са вахтунда Алискендера Куьреда шумудни са мектебар, клубар эцигиз тунай, хуьрериз цIийи рекьер тухванай.
     СтIал Сулейманахъ галаз таниш хьайи А.Алкьвадарвиди сифте яз шаирдивай адан шиирар кхьена системада туна ва урус чIалаз элкъуьрна. «С.Сталскидин афоризмаяр» тIвар гана 1916- 1934-йисара кхьей адан гъи­лин хатIарин яцIу дафтар исятдани архивда хуьзва.
     Алискендер Алкьвадарвидин алакьунри ва агалкьунри Дагъус­тандин чIехи къуллугърал алай са бязи ксариз кьарай гузвачир. Абуруз Алискендера чпин къуллугъар кьаз кичIе тир. Эхирни душманри и кьегьал лезги алим ва тешкилатчи репрессиядик кутуна дустагъда туна. Гьахъсузвилериз ва зулумриз таб гуз тахьай ада 1943-йисуз вичин дуьнья дегишарна.
 
Тамилла БЕКЕРОВА,
Дагъустан Республикадин Дербент шегьер, муаллим
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Дагълар гъарикI я Чаз ихьтин ктабар кIанзава Niyə əbədiləşdirilmir? В поисках талантов
Статьи из этой рубрики
Кавказ ЦIийи журнал Avar şairi ilə görüş КIватIалдик вужар квай? Акъажунар тухвана
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 9(314)
октябрь, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ