Чи тарихрикай кхьенва
Тарихдин геле аваз  |  8(313) 2017      
     XV виш йисара са шумуд алимди лезгийрин тарихар къелемдиз къачунва. Абурукай Мегьамед Хиналугъвидин ктаб иллаки къиметлуди я. Чи машгьур алим, тарихдин илимрин доктор, профессор Амри Шихсаидова малумат гузвайвал, Мегьамед Хинелугъвиди вичин тIвар алачир эсерда (АКАК, т. II, док. №1300, ч.1076) Лакздин (Лезгистандин), Дербентдин ва Ширвандин тарихар къелемдиз къачунва. Эсердин эхирда ада вичин ктаб гьикI арадал атанатIа ихьтин  къейд авунва: «За ибур вири вич Афрасим бегдин хва Магьмуд бегдин хва Къасим бегдин гъиле хьайи къадим несилдин тарцикай менфят къачуна Ахир Докъузпара кIеледа кхьена… За, Аллагьдин мергьяматдихъ муьгьтеж тир Мегьамед Хиналугъвиди, Худади заз регьим авурай, и къейдер пайгъамбардин тарихдалди 861-йисуз (1465-й. - ред) чпин арада Къуруш, Маза, Чикьчикь, Кьурагь, Рутул хуьрерай тир нуфузлу ксар авай 220 кьван шагьиддин иштираквилелди къелемдиз къачуна.»
     Мегьамед Хиналугъвиди вичин эсерда Ширвандин гьаким Султан Кершаспан гьакъиндай малуматриз гегьенш чка ганва. Султан Кершасп Дербентдин лезги гьаким Мегьамед Дербентвидин хва Шейх I Ибрагим Дербенди я. Ада Къайтагъдин  султан Мегьамед бегдин хва эмир Элфа душманрикай хвенай ва гуьгъуьнлай адан хва Мегьамед бег До­къузпарадин са кIеледиз регьбервал гуз ракъурнай.
     Мегьамед Хиналугъвиди кхьизвайвал, I Ибрагьим Дербендиди лезги чилерал кIел-кхьин, меденият, эдебият вилик тухун патал гзаф крар кьилиз акъудзавай. Ам лезги чилер абад ийиз, агьалийрин дуланажагъ хъсанариз алахъзавай. Гьа ихьтин крар фикирда кьуна ада лезги вилаятриз регьбервал гун патал вичин мукьва-кьилийрикай менфят къачунай ва Ахцегьиз вичин хтул Гьасан бег, Хновиз хтул Магь­муд бег, Ахир кIеледиз вичин хва Элчав Агьмед бег ракъурнай. I Ибрагьиман гуьгъуьнлай атай сихилри Кьурагьа, Куьреда ва Табасаранда бине кутунай.
     Алимди кхьизвайвал, I Ибрагьим Дербендиди ва адан давамчийри регьбервал гузвай вахтунда лезгийрихъ гзаф алимарни шаирар авай. Месела: Абу Уьмер Дербентви, Юсуф Ширванви, Камалуддин Ширванви, Мегьамед Ширванви, Юсуф Кьвепелеви, Мелик Куьреви, Мегьамед Муьшкуьрви, Акпер Ахцегьви ва масабур. Алим, математик ва шаир Фатуллагьа кхьей эсерар араб уьлквейриз сейли хьанай. Адан къелемдикай араб чIалал къелемдиз къачунвай «Хай-ийа-талвих», «Хамийа Мувафик», «Шарху Ашкали Тасик», «Хамийа-и шархи Чагмин» хьтин эсерар хкатнава.
 
Гуьлхар ГУЬЛИЕВА

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Əks nümunə Демер жеда Дагестан распахнул объятия Aladaşda şənlik
Статьи из этой рубрики
РикIелай ракъурдач Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? Bakıya köməyə gələn ləzgilər ЧIехи амадаг Чун гьикI муьтIуьгъарзавай?
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ