Гафар
"Самурдин мектеб"  |  7(312) 2017      
    Уьнуьгъ
 
     И хуьруьн тIвар чи чIалан алим Р.Гьайдарова «Аних//Аныгъ» хьиз кхьенва. Аних «кьветI, магъара» я лугьузва ва адан ери - бине маса чIалара жагъуриз алахъзава. Гьакъикъатда и ойконим лезги чIалан «уьнуьг» («гьалкъа») гафуникай арадиз атан-вайди я.
     IХ виш йисуз талукь тир Уьнуьгъ кIеле эцигнавай чка, яни хуьр алай чка вири патарихъай вацIари, дагълари, тик кьвалари уьнуьгда тунвай, душманривай агатиз тежедай чка я. Гьавиляй халкьди и чкадиз, ина кутунвай хуьруьз ва кIеледиз «Уьнуьг» тIвар ганай. Гуьгъуьнлай «г» сес «гъ» сесиниз элкъвенва ва гафунин мана - метлебда са дегишвални кьиле фенвач.
 
    Хуьр
 
     Чи чIалан къадим гафарикай садни «хуьр» я. Кхьинрин гуьмбетра и гаф агъзур йис идалай вилик гьатнава. Х виш йисаз талукь тир «Абумуслиман тарих» лугьудай хроникада лезгийрин ЭчIехуьр тIвар алай чка къейд авунва.
     «Хуьр» гафунин ери - бине тайинарун регьят туш. Машгьур алим, профессор Е.А.Бокарева хуьр гафунин этимон хур я лугьузва. Адан фикирдалди, дегь заманайра лезгийри цадай чилиз, никIиз хур лугьудай. Маса алимрини тестикъарзавайвал, хуьр гаф эвелдай ойконимдин тIвар хьиз ваъ, цайи чкадин тIвар хьиз арадал атанай . Хуьруьн тIвар адакай са ни ятIани сифте цайи чкада гуьгъуьнлай масабурни кIвал - югъ кутурла, ахпа хьана. Ахьтин чкадал арадиз атай хуьрел гьа касдин хуьр лагьана тIвар акьалтIиз хьана: Алидхуьр, Асадхуьр, Сардархуьр, Нежефхуьр ва икI мад.
 
    Гъур
 
     Профессор Р.Гьайдарован фикир­далди «гъур» ва «юргъ» гафар са дувулдинбур я. Абурун мана «сел, вацI» я.
«Гъур» гафунин мана дегиш хьана, адакай «кьадардилай артух» лугьудайлани менфят къачуда: Мехъер гъур алаз кьиле фена, яни лап хъсандиз, шаддиз, гьар са кар вини дережада аваз.
     Алимди кхьизвайвал, гъур гафунин лап мукьва гаф гур я. Гургьа-гур келимани гьа и гафарин мукай хьун мумкин я.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я ЧIал гъиляй физва Къелемдив женг чIугвазвай зари Винел акъудзавачир делилар Жуванбурун къайгъуда
Статьи из этой рубрики
"Самур" газетдин дустар Гуьмбет хкажда Алимдин цIийи ктаб Узнифатан баядар Уфтан хьана
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(324)
сентябрь, 2018

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ