Гафар
"Самурдин мектеб"  |  7(312) 2017      
    Уьнуьгъ
 
     И хуьруьн тIвар чи чIалан алим Р.Гьайдарова «Аних//Аныгъ» хьиз кхьенва. Аних «кьветI, магъара» я лугьузва ва адан ери - бине маса чIалара жагъуриз алахъзава. Гьакъикъатда и ойконим лезги чIалан «уьнуьг» («гьалкъа») гафуникай арадиз атан-вайди я.
     IХ виш йисуз талукь тир Уьнуьгъ кIеле эцигнавай чка, яни хуьр алай чка вири патарихъай вацIари, дагълари, тик кьвалари уьнуьгда тунвай, душманривай агатиз тежедай чка я. Гьавиляй халкьди и чкадиз, ина кутунвай хуьруьз ва кIеледиз «Уьнуьг» тIвар ганай. Гуьгъуьнлай «г» сес «гъ» сесиниз элкъвенва ва гафунин мана - метлебда са дегишвални кьиле фенвач.
 
    Хуьр
 
     Чи чIалан къадим гафарикай садни «хуьр» я. Кхьинрин гуьмбетра и гаф агъзур йис идалай вилик гьатнава. Х виш йисаз талукь тир «Абумуслиман тарих» лугьудай хроникада лезгийрин ЭчIехуьр тIвар алай чка къейд авунва.
     «Хуьр» гафунин ери - бине тайинарун регьят туш. Машгьур алим, профессор Е.А.Бокарева хуьр гафунин этимон хур я лугьузва. Адан фикирдалди, дегь заманайра лезгийри цадай чилиз, никIиз хур лугьудай. Маса алимрини тестикъарзавайвал, хуьр гаф эвелдай ойконимдин тIвар хьиз ваъ, цайи чкадин тIвар хьиз арадал атанай . Хуьруьн тIвар адакай са ни ятIани сифте цайи чкада гуьгъуьнлай масабурни кIвал - югъ кутурла, ахпа хьана. Ахьтин чкадал арадиз атай хуьрел гьа касдин хуьр лагьана тIвар акьалтIиз хьана: Алидхуьр, Асадхуьр, Сардархуьр, Нежефхуьр ва икI мад.
 
    Гъур
 
     Профессор Р.Гьайдарован фикир­далди «гъур» ва «юргъ» гафар са дувулдинбур я. Абурун мана «сел, вацI» я.
«Гъур» гафунин мана дегиш хьана, адакай «кьадардилай артух» лугьудайлани менфят къачуда: Мехъер гъур алаз кьиле фена, яни лап хъсандиз, шаддиз, гьар са кар вини дережада аваз.
     Алимди кхьизвайвал, гъур гафунин лап мукьва гаф гур я. Гургьа-гур келимани гьа и гафарин мукай хьун мумкин я.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я ЧIал гъиляй физва Къелемдив женг чIугвазвай зари Винел акъудзавачир делилар Жуванбурун къайгъуда
Статьи из этой рубрики
"Самур" газетдин дустар Хайи чIалаз икрамзава Лезги аялар патал сайт Уфтан хьана Алакьунар авай аялар
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 9(314)
октябрь, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ