Къелемдив женг чIугвазвай зари
Зарият  |  7(312) 2017      
     Илгьамдин кьакьанриз хкаж хьанвай, вичихъ кьетIен хатI, чIехи алакьунар авай Фейзудин Нагъиев (Фаиз Куьреви) лезги эдебиятдин зурба векилрикай я. ДатIана къелемдив женг чIугвазвай адан уьмуьр халкьдиз къуллугъ авунин чешне я. 
     Шаир, кхьираг, публицист, алим Фейзудин Рамазанан хва Нагъиев 1951-йисуз СтIал Сулейманан райондин Агъа СтIал хуьре диде­диз хьана. 1977-йисуз Одессадин эцигунардай ин­же­нер­рин институт акьалтIарна. 1980-йисалай инихъ Дагъустандин газетринни журналрин чинриз адан эде­биятдин месэлайриз талукьарнавай макъалаяр акъат­зава. И макъалайри хьиз адан поэзиядини гьамиша вичихъ ялзава. 
     Сад-садан гуьгъуьна аваз басма хьайи «Капал кхьинар» ва «Къванцел биришар» ктабар шии­ратдал рикI алайбуру хъсандиз кьабулна. Гуьгъуьнлай Ф.На­гъиеван «Хважамжамни Яргъируш», «Цавай къваз­вай муьгьуьббатдин авазар», «Терсепулда йиф», «Ал­пандин суракьда», «Гарал теменар», «Зенг ва къван», «Абилейсан марф» ва маса ктабар чапдай акъатна. Адан гзаф шиирриз манидарри манияр теснифнава. Шаирди Низамидин, Хакъанидин, урусрин поэзиядин са жерге классикрин, гьакIни алай аямдин шаиррин эсерар лезги чIалаз элкъуьрнава.
     Ф.Нагъиев журналист ва публицист хьизни сейли я. 1990-1996-йисара ада лезги ва урус чIаларал «Лезгис­тан-Алупан» журнал акъудна. 2004-2005-йисара Дагъустандин Телевиденидин «Инсан ва девир» прог­рамма арадиз гъана, авторди хьиз ам тухвана.
     Литературовед ва лингвист хьиз Фейзудин Нагъиеван лезги эдебиятдин ва чIалан месэлайриз талукьарнавай 200-далай гзаф макъалаяр Дагъустандин, Россиядин, гьакIни къецепатан цIудралди уьлквейрин газетрин ва журналрин чинриз акъатнава.
     Филологиядин илимрин доктор Ф.Нагъиев Дагъус­тандин Гьукуматдин Университетдин доцент я. Куьре Ме­лик, Етим Эмин, СтIал Саяд, Ялцугъ Эмин, СтIал       Сулейман хьтин классикрикай ада кхьенвай илимдин макъалаяр гзаф мас авайбур я. Ф.Нагъиева Дербентдин Албанистикадин Меркездин директорди хьиз тухузвай кIвалахни лезгийрин тарих чирунин чешне я.
     Зари Россиядин медениятдин лайихлу кIвалахдар, «Къизилдин лекь» ва Мегьамед Гьажиеван тIварунихъ галай премийрин лауреат я.
Вичин эсерар лезги ва урус чIаларал къелемдиз къачузвай Фейзудин Нагъиев чан аламаз классикдиз элкъвенвай зари я. Ада мукьвал-мукьвал вичин цIийи ктабралди кIелдайбуруз хвеши ийизва.
 
Фейзудин НАГЪИЕВ
 
Зи кIелзавайбуруз
 
Зи шииррин асул мана къатканва 
Къатар-къатар мяденра къизил хьиз. 
Зи гьар са гаф гьахъвилин цIал хъукъванва, 
Куьруь я ам дагъдин кукIвал мензил хьиз.
 
Зи цIарарин патахъвални дуьзгуьнвал 
Ачухдаказ акуртIани вилериз, 
Зи фикиррин, зи хиялрин деринвал 
Аян жеда анжах гегьенш рикIериз.
 
Анжах гьада йад хъвада зи рикIикай, 
ЭкъечIайда зун хьиз къекъвей гурарай. 
Лувар атIуз, паруяр кьаз виликай 
Пехилбуру кьаз ялайда пурарай.
 
Пехъи чIулав чайгъунри икI чухвайди, 
Гатайди терс гарарини харари, 
Дидед къеняй пар кIулаллаз атайди, 
Куьткуьнайди бед мецерин турари.
 
Къат-къат цанвай никIе сирлу тум ава, 
Пак рикlера экъечlда ам дул хьана. 
Агь, зи рикlе шумуд тIални гум ава, 
Зи гатфаркай гад такуна зул хьана.
 
Гьар туьрездиз ава хас тир деринвал, 
Гьар кьатIунди вичин саягъ атIуда. 
Зи гафунин, зи няметдин ширинвал 
Дадмиш ая: рикI гьиссерив ацIуда.
 
Хабар жеда квез Фаизан дердеркай, 
Куь гьар садан мурадрикай аян тир.
Са йугъ къведа: зун квахьда куь вилеркай. 
Лагь: «ам гъуцар рикIеллай са инсан тир»…
 
Чи хуьрер
 
Са мус ятIан бес чи хуьрер 
Берекатдин маканар тир. 
Чун мискIинар, михьи пIирер 
Вине кьадай инсанар тир.
 
Са мус ятIан дагъвидин тIвар 
Таъсирлу тир гапурдилай. 
Девирри чаз ягъна кьацlар, 
Алудна ах-абурдилай.
 
Килиг, гила къе чи хуьрер 
Квез элкъвенва... РикI жезва тIар! 
Пиян хьанва дагъви кимер 
Чугваз канаб, къугъваз къумар.
 
Яшар хьанвай рехи къужа 
Жегьиларин арадава. 
Маса кьуьзек гьатна гужа 
Пиян хьана кьарадава.
 
Са межлисда агьил-жегьил –
Сада садав рахаз дагуз. 
Акур касдин хада гуьгьуьл, 
Кикlизва гьутI-сеперар гуз.
 
Галай затI я хийир-шийир –
Дуьа кIелдай амач инсан. 
Агъуз-виниз хьанва чаз чир, 
Ферсуз крар хьанва масан.
 
Я капI идач, я хуьдач сив, 
Кьуьзуьбурни аси хьанва. 
Чи миллетдин маядин шив 
Гуя тамам хаси хьанва.
 
Кимин абур – рехи-кьуьзуь 
Хьайла пиян къумар къугъваз, 
Берекатдин квахьна рузи 
Атанва къе чун и йикъаз.
 
Зи къадим чIал
 
Зи къадим чIал, лезги чилин мерд булах,
Эсилрин ирс, дидед мани, руьгьдин ах.
 
Тайифайрин, ваз дуст гьакI миддяй хьайи,
Гафар ква вак ви рекьиз дуьа хьайи.
 
Пелазгийрин, персерин гьам индусрин,
Эрмени, туьрк, араб, мадни урусни…
 
Вири гафар цIурурна, вун сагъ ама.
Лезги чилихъ кьил тик яз Шагь дагъ ама.
 
Къуват гана на дидедин лайладиз,
Къуват гана на Шарвили баладиз.
 
Лекьрен кьиркьир, къив лекьендин, машахдин,
Ширшир я вун дагъдин чарчар-булахдин.
 
Ви гьар са гаф са къизил я тIемина,
Чlагурна вун Сулеймана, Эмина.
 
Шумуд рагъул авахьна ви булахдиз,
Вун бубайри дуьзмишна чи булахдиз.
 
Кард хьана вун элкъвез чилел Алпандин,
Куьрединни, Къубадинни, Шарвандин.
 
Чил диде я, вун – мани зи дидедин.
Сирлу кьисмет зи эхирдин, бинедин.
 
Заз кьват гузвай зи руьгьдин дамах я вун,
Зи гуьрз, къалхан, женгина пайдах я вун.
 
Хва я, лугьуз, шумуд ваз хаин хьана,
Гъуцар, Аллагь маса гур Каин хьана.
 
Вун кIвачерик вегьена чеб вине тваз,
Тапан тIварар, тапан гъетер къуьне тваз.
 
АлудайтIа эгер за вун рикIелай,
Къадим гъунн хьиз квахьда зунни чилелай. 
 
Хциз
 
Алахьай цIай нафт илична къизмишмир, 
Килиг, садра жувни а цIа куда, хва. 
Гьич садрани писвал рикIе битмишмир, 
Ваз Аллагьди рикI тирвалди гуда, хва.
 
Кьве мез жемир, кьве чин жемир межлисда, 
Кар галачир гаф зегьерлу илан я. 
Рекьин хеве, къияматдин силисда 
Инкир-минкир айирла ваз залан я.
 
Сада авур хъсанвал на квадармир,
Къиямат-къуз вал гунагь хьиз къвада, хва. 
Дуст маса гуз, душман вуна шадармир, 
Серф кткайла ада иви хъвада, хва.
 
Акатайдаз рикI ачухиз къекъвемир, 
Ягъамир вун хъвер къугъвазвай сумрадихъ, 
Дуст ажузди кьамир. Адал хъуьремир. 
Ацукьмир вун лайихсуздан суфрадихъ.
 
Чарадан затI, гьарам жувак кутамир, 
Лап веледрин вилерайни хкведай. 
Вун иблисдин хуш гафарихъ ягъамир, 
Чакъалар хьиз ви гуьгъуьна къекъведай.
 
Рафтар тахьуй ички лугьур жадудихъ, 
Ам иблисвал гвай душман я, ченги я. 
Эвел арха яхъ, хва, жуван далудихъ, 
Синагъ жеда дустар анжах женгина.
 
Ваз девлетар кIан жемир, хва, регьятдиз, 
Намерд дуст хьиз батIинда квахь хъийидай. 
Лайих хьухь вун зи гьуьрметдин сергьятдиз: 
Ви крарал за сурайни дамахда.
 
Чlехи буба
 
ЧIехи буба, вун аквадай бахт хьанач 
Ви хтулриз.., вазни – абур аквадай. 
Тади гьал тир, ваз мажалдин вахт хьанач, 
Сагърай лугьуз веледривни рахадай.
 
Къапа-къап вун гьахьна къизгъин цIаяриз, 
Амма несиб – ваз серт несиб кхьенвай. 
Кьисмет хьана ви туьшериз-таяриз: 
Садаз – гьурра, садаз – гуьлле ифенвай.
 
Ви дяведин част бомбайрик акатна, 
Гелсуз квахьна а женгина парабур. 
Яраб, буба, гьи яргъариз акъатна, 
ХьанатIа вахъ а яргъара мукьвабур?
 
Вун аскер тир атлуйрин са кьушундин, 
Эхиримжи чар кьванни чал агакьнач. 
Кьисмет хьана гьайбат гьи кьуркьушумдин, 
Белки, эхир гаф лугьузни агакьнач?
 
А гуьг балкIан заз ахваррай аквазва, 
Атлу алач, леэн алач дабандал. 
Ви тIвар алай хтул кIвале къугъвазва, 
Чамарзава вичин кIарас балкIандал.
 
Хва хана дидеди
 
Хва хана дидеди – вилерин дамах!
Хва хана дидеди – эллерин дамах!
Ам жеда миллетдин селлерин даях,
Жуван халкь, жуван чил хуьз чир жедай хва.
 
Хвена ам дидеди, вичикай атIуз,
Хвена ам дигэди, чиликай атIуз.
Бубади къаст гана рикIикай атIуз:
«Хьухь багъри накьвадин къадир чидай хва!» 
 
Атана агакьна чIехи хьана хва.
Дидени, бубани рехи хьана, хва.
Кьегьалдал кьару я гьам халкь, гьам арха,
Умуд я миллетдин хийир чидай хва.
 
Шарвилидиз кутугай буй ганва адаз,
Давудаз ухшар тир суй ганва адаз,
Дагъларин лекьери гьуй ганва адаз,
Хьухь жуван эвелни эхир чидай хва.
 
Амма куьз бубадиз авач къе кьарай,
Хцелай иладриз авач хьи са гьай.
Мецикай, къецикай атIана икI пай,
Низ чидай жедайди пехир жедай хва…
 
Ша чIурмир, веледар, куь диб, куь бине,
Дидеяр, бубаяр вине яхъ куьне.
Багъривал, лезгивал техвейтIа рикIе,
Халкьдикай эхирки нехир жеда, хва.
 
Зун сят я
 
Зун сят я. Зун къурмишнава Халикьди. 
Зай вахт физва – легьзед тварар – зарбада. 
АкьалтIда къум – сят элкъуьрда кьиллихъди. 
Гуьзетда мад къум фидалди Зурбада. 
Мад сятини зарб легьзейриз жавабда. 
Анжах за ваъ, масада Вахт гьисабда.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я ЧIал гъиляй физва Винел акъудзавачир делилар Жуванбурун къайгъуда Könül körpülərİ
Статьи из этой рубрики
РикIелай тефир мярекат Заридиз талукьарнавай няни Вириниз сейли шаир Кьве шаир илифна… М.Ю.Лермонтов – 200
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 7(312)
август, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ