Bir gizli sədaqətnamə
Тарихдин геле аваз  |  8(302) 2016      
     Car hökumətinin ləzgilərlə bağlı siyasətini əks etdirən bu sədaqətnamə haqqında ilk dəfə 1923-cü ildə məşhur Azərbaycan jurnalisti və tarixçisi Rəşid bəy İsmayılov özünün həmin il çapdan çıxmış “Azərbaycan tarixi” kitabında məlumat verib.
     Şəki zadəganı Əsəd bəyin oğlu Rəşid bəy 1877-ci ildə İrəvanda anadan olmuş və burada müəllimlər seminariyasını bitirmişdi. Azərbaycan və rus dillərini mükəmməl bilən Rəşid bəy İsmayılov milli mətbuatla yanaşı, həmçinin rus dilində yazdığı məqalələrlə Qafqaz və Rusiya mətbuatında (xüsusilə “Sankt-Peterburqskiye vedomosti” qəzetində) tez-tez çıxış edirdi. Bir müddət “Tiflisskiy listok” və “Şərqi-Rus” qəzetlərində çalışmış Rəşid bəy 1918-ci ilin sonlarında Azərbaycan Demokratik Respublikasının Nazirlər Şurasında məsul vəzifədə çalışmış, demokratik dövlət qurucu­luğu işində fəal iştirak etmişdi. Məşhur jurnalist, tarixşünas alim və ictimai xadim kimi tanınan R.İsmayılov 1941-ci ildə dünyasını dəyişib.
     Öz kitabında ləzgilər haqqında maraqlı məlumatlar verən Rəşid bəy əsərin bir yerində yazır: “Rusiya Qafqaza ayaq qoyar-qoymaz ləzgilər car hökümətinə qarşı şuriş və üsyanda bulunurdular... Müstəmləkə siyasətinin icrası üçün hökumət ləzgilərin torpaqlarını zəbt edib, mühacirlərə verirdi. Təqribən 60 sənə car hökumətilə ləzgilərin mübarizə və müharibəsi davam etdi.
     Ləzgilər Şeyx Şamili müqəddəs bir vücud və müdrik tanıyaraq və ona səmimən itaət edərək muma ilejhin rəyasəti altında uzun bir müddət qəribə bir mətanətlə car hökumətilə vuruşuyordular...
     ...Şeyx Şamilin əsir olunmaq münasibətilə gürcü əyanı Baryatinskiyə sədaqətnamə təqdim etmişdilər. Sədaqətnamənin möhtəviyyatı ləzgilərin istiqlaliyyətini məhv və onları tar-mar etmək eyni-hikməti-hökumət olduğuna aid idi.”
     Ləzgilərin car müstəmləkəçiliyinə qarşı mübarizəsi o qədər güclü və barışmaz idi ki, Şeyx Şamil 1848-ci ilin sentyabrın 13-də onlara ünvanladığı məktubda yazmışdı: “Siz igid xalqsınız, ləzgilər! Neçə müddətdir siz rus işğalçılarının qanını axıdır, doğma vətən naminə onlarla döyüşürsünüz. İndiyə kimi siz belə bir böyük müharibəni heç yandan kömək almadan, təkbaşına aparmısınız. İndi bilin, mən və bütün Dağıstan sizin köməkçilərinizik. Bu ilanı (rusları) sizə unutdurmaq lazımdır, düşmənləri torpaqlarımızdan qovmaq lazımdır.”
     On bir il sonra Şeyx Şamilin rəhbərlik etdiyi azadlıq hərəkatı məğlub olanda rus carı bu sözləri xatırlayaraq, Qafqaz canişini Baryatinskiyə gizli sədaqətnamə göndərmişdi. O isə öz növbəsində ləzgiləri tar-mar etməyin yolunu onları iki yerə parçalamaqda görmüşdü. Beləliklə, 1860-cı ildə car hökuməti Dağıstan vilayətini və Bakı quberniyasını yaradaraq, ləzgi xalqını iki yerə böldü.
 
Gülxar GÜLİYEVA

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Иер жезва КцIар Aялриз хвеши жеда Большой вклад в историю Холодное солнце
Статьи из этой рубрики
РикIелай ракъурдач Чун гьикI муьтIуьгъарзавай? Bakıya köməyə gələn ləzgilər ЧIехи амадаг Чун гьикI муьтIуьгъарзавай?
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ