Чирвилер чукIурай кьегьал
Редакциядиз чар  |  6(289) 2015      
     Чи тарихдин тIимил чирнавай чинрикай сад XIX виш йисуз ва XX виш йисан эвелра халкьдин кьула чирвилерни кIвенкIвечи фикирар чукIурунин месэла я. А чIавара чахъ и месэладихъ галаз мукьувай машгъул хьайи Къазанфарбег Зулфикъаров, Гьуьсейн бег Смугъулски, Гьасан эфенди Алкьвадари, Рагьимбег Абасэфендиев, Башир Султанов, Режеб Амирханов, Кьасумхуьруьн Султан, Абдулгьай Жалилов, Шагьрузат Султа­нова, Али Искендер Алкьвадарски, Абужа­фер Мамедов, Гьажибег Гьа­жибегов хьтин камалэгьлияр авай.
     Заз Абужафер Мамедовакай са кьве цIийи делил гъиз кIанзава. 1880-йисуз Кьасумхуьре дидедиз хьайи ва 1934-йисуз ина вичин дуьнья дегишарай А.Мамедов халкьдин кьула чирвилерни кIвенкIвечи фикирар чукIуруник, гьакIни диндин тушир мектебар арадал гъуник чIехи пай кутур кас я. Адакай рахадайла саки вири авторри Абу­жа­феран анжах 1911-йисуз Тифлисда чапдай акъатай «Куьре чIалан элифарни. ахпа гвяниз кIелдай жуз» ктаб мисал яз къалурда. Са гафни авачиз, им гзаф къиметлу, чи чIалан тарихда Усларан алфавитдалди туькIуьрнавай пуд лагьай ктаб я. Ина аялриз дидед чIал чирун патал жуьреба-жуьре темайрай кIелдай материалар, тапшуругъар, суалар, абурун жавабар, махар, гьикаяяр, мискIалар, бубайрин мисалар ганва.
     Абужафераз дидед чIал хьиз, урус, туьрк, араб чIаларни хъсандиз чидай. Ада гьатда а чIаларай са бязи шаиррин шиирарни лезги чIалаз элкъуьрнай. Абужафера и шиирар санал кIватIна чапдиз гьазурнай ва Тифлисда авай Къафкъаздин Чирвилерин Округдив вуганай. Амма вучиз ятIани ктаб чап хьанач. Идалай гъейри А.Мамедова алфавитни туькIуьрнай. Гьайиф хьи, и ктабдизни экв акунач.
     Ара датIана халкьдин кьула чирвилерни кIвенкIвечи фикирар чукIурай Абдужаферан къедалди гзафбуруз хабар авачир мад са ктабдикай лугьуз кIанзава. Садбуру 1911-йисал къведалди адан ктабар акъатайди туш лугьузва. Им дуьз фикир туш. 1905-йисуз адан лезги чIалал «Курани шерифдин  кене зикир авунавай канин муьжуьд пейгъамбардин ахвалайар йа» тIвар ганвай ктаб чапдай акъатнава. Тифлисда басма хьайи и кIватIал Усларан алфавитдалди кхьенва. Ина Къуръанда тIварар кьунвай 28 пайгъамбардикай гьикаяяр гьатнава. Къаф­къаздин Чирвилерин Округдин чIехидан буйругъдалди чапнавай и ктабдикай са кьадар вахтунда диндин тушир мектебрани менфят къачунай. 
 
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
«Сувар»у скоро 20 лет Вири дуьньядиз сейли хьана Къебелевийри «Самур» кхьизва Festivalda ləzgi musiqi səsləndi Булахда яд ава
Статьи из этой рубрики
Хайи чIалан къадир хьуьх КТАБАР КIАНЗАВА Жуввал гьикI хуьда? Маршалдин чар Кьурагь дередин тават
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ