Антарктидадин яд
Хабарар  |  2(285) 2015      
     Къе дуьньядин вилик хъвадай цин месэла хцидаказ акъвазнава. Дегь чIавара лагьай «яд уьмуьр я» гафар гьакъикъатдиз элкъвезва. Алимри лугьузвайвал, чи планетда хъвадай яд лап тIимил ама. Са бязи уьлквейри къецепатай гъизвай целди кьил хуьзва. Исятда 250 миллион агьалийриз хъвадай яд агакьзавач. 2025-йисуз дуьньядин агьалийрин пудакай кьве пай хъвадай яд авачиз амукьда.
    Икьван кар алай месэла гьикI гьялда? Шумуд йисар я алимри хъвадай цихъ авсиятда чпин фикирар ачухариз. 1998-йисан августдиз Лондонда чап жезвай «Акво» журналдиз макъала акъудай лезги алим Гьамид Халидовани и месэладикай кхьенай. Ада ихьтин теклиф ганай: «Агьалияр хъвадай цивди таъминарун патал айсбергрикай менфят къачуна кIанзава».
     Алай вахтунда и теклифдикай гегьеншдиз веревирдер ийизва. Антарктидадай муркIар ялна уьлквеяр цивди таъминарун са акьван регьят кар туш. ЯтIани акьулди кьатIудай маса рехъ авач. Са бязи алимри и карди экологиядин мусибатар арадал гъун мумкин я лугьузва. Ингье маса пешекарри Антарктидадин, Гренландиядин, Аляскадин муркIар гьикьван ялайтIани куьтягь жедайди туш лугьузва.
    Са инсандиз са юкъуз 2,5 литр хъвадай яд герек тирди фикирда кьуртIа, са йисуз дуьньядин агьалийриз са миллиард тон мурк лазим къведа. Им Антарктидадин са кубкилометр мурк я. Абурун кьадар лагьайтIа, агъзур кубкилометрралди я, гьатта гьисабна куьтягьиз жедай кьван туш. Ина триллион тонаралди мурк ава. МуркIадан къатарин къалинвал 4 км, цин кIаник галай паюнин къалинвал 2 километр я. Гьа са вахтунда цIийи къатарни арадиз къвезва.
МуркIар ялна, гьар са уьлкведа кьилди абур цIурурдай чкаяр туькIуьрна кIанзава. Инай гунгаррив яд кIани патахъ тухуз жеда. Мураддив агакьун патал кьилди 40-50 тон мурк ялдай гимияр расна кIанзава. Антарктидадай мурк йисан гьар са вахтунда ялиз жеда. МуркIадин яд гьам хийирлу я, гьамни ужуз арадиз къведа, лугьузва алимри.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Хожалыдин тIал Чи дамах ЧIехи алимдиз гуьмбет Пеласги
Статьи из этой рубрики
Ял ягъидай йикъар Гуьмбет хкажна «Лезги газетдин» 95 йис Москвада акъуднава Диаспорадин тIалабун
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ