Антарктидадин яд
Хабарар  |  2(285) 2015      
     Къе дуьньядин вилик хъвадай цин месэла хцидаказ акъвазнава. Дегь чIавара лагьай «яд уьмуьр я» гафар гьакъикъатдиз элкъвезва. Алимри лугьузвайвал, чи планетда хъвадай яд лап тIимил ама. Са бязи уьлквейри къецепатай гъизвай целди кьил хуьзва. Исятда 250 миллион агьалийриз хъвадай яд агакьзавач. 2025-йисуз дуьньядин агьалийрин пудакай кьве пай хъвадай яд авачиз амукьда.
    Икьван кар алай месэла гьикI гьялда? Шумуд йисар я алимри хъвадай цихъ авсиятда чпин фикирар ачухариз. 1998-йисан августдиз Лондонда чап жезвай «Акво» журналдиз макъала акъудай лезги алим Гьамид Халидовани и месэладикай кхьенай. Ада ихьтин теклиф ганай: «Агьалияр хъвадай цивди таъминарун патал айсбергрикай менфят къачуна кIанзава».
     Алай вахтунда и теклифдикай гегьеншдиз веревирдер ийизва. Антарктидадай муркIар ялна уьлквеяр цивди таъминарун са акьван регьят кар туш. ЯтIани акьулди кьатIудай маса рехъ авач. Са бязи алимри и карди экологиядин мусибатар арадал гъун мумкин я лугьузва. Ингье маса пешекарри Антарктидадин, Гренландиядин, Аляскадин муркIар гьикьван ялайтIани куьтягь жедайди туш лугьузва.
    Са инсандиз са юкъуз 2,5 литр хъвадай яд герек тирди фикирда кьуртIа, са йисуз дуьньядин агьалийриз са миллиард тон мурк лазим къведа. Им Антарктидадин са кубкилометр мурк я. Абурун кьадар лагьайтIа, агъзур кубкилометрралди я, гьатта гьисабна куьтягьиз жедай кьван туш. Ина триллион тонаралди мурк ава. МуркIадан къатарин къалинвал 4 км, цин кIаник галай паюнин къалинвал 2 километр я. Гьа са вахтунда цIийи къатарни арадиз къвезва.
МуркIар ялна, гьар са уьлкведа кьилди абур цIурурдай чкаяр туькIуьрна кIанзава. Инай гунгаррив яд кIани патахъ тухуз жеда. Мураддив агакьун патал кьилди 40-50 тон мурк ялдай гимияр расна кIанзава. Антарктидадай мурк йисан гьар са вахтунда ялиз жеда. МуркIадин яд гьам хийирлу я, гьамни ужуз арадиз къведа, лугьузва алимри.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Хожалыдин тIал Чи дамах ЧIехи алимдиз гуьмбет Пеласги
Статьи из этой рубрики
Израилда эцигда «Лезги газетдин» 95 йис Москвада акъуднава Диаспорадин тIалабун Кьве президентдин гуьруьш
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 7(352)
октябрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Шаирар
"Самур" - 30
Люди и судьбы
Yubiley
Чи къагьриманар
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Müsahibə
Dünya ləzgiləri
Яран сувар
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
Спасём планету
Qarabağ müharibəsi
Редакциядин дустар
Редактордин гаф
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
И чил хайи диге я
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
ЦIийи ктабар
Milli Məclisə məktub
Языки мира
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Лезги чIалан месэлаяр
Известные лезгины
Новости Россотрудничества
Добрые вести
Квез чидани?
Юбилей
Лезгияр вирина
SOS!!!
Известные лезгиноведы
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Чи хуьрер
Новости на все голоса
Известные кавказоведы
Хъсан хабарар
Чи адетар
Yeniliklər
Алимрин веревирдер
Чакай кхьенай ...
Чешне къачу!
Çıxışlarımızın əks-sədası
Ша, лезги чIалал рахан!
Эпитафия
Барка
Хабарар
Харусенят
Поэзия
Этнография
Тарихдин геле аваз
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Дайджест
Чи сейлибур
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ