Къурушвийрин мисалар
Фольклор  |  12(283) 2014      
     Куьгьне Къурушар Европадин виридалайни кьакьан хуьр я. Шалбуз дагъдин хилел, адалай фенвай паюнал экIя хьанвай Къуруш кьакьан дагълари элкъуьрна юкьва тунва. Гедик (Базардуьзуь) дагъ, ТIурфан дагъ, Яру дагъ, Несен дагъ, Вахчаг дагъ, КичIен дагъ Къурушар хуьзвай такабурлу кIелейриз ухшар я. И хуьруьн патарив Теки, Миграгъ, Миграгъ Къазмаяр, Усугъчай, КIелет, Грар, Вилет, Филер хьтин хуьрер ава.
     Къуруш акьван кьакьандал ала хьи, на лугьуди ина яшамиш жезвай инсанар дагълара авай лекьер я. Гьакъикъатдани къурушвияр гьа лекьер хьтинбур я: кичI тийижир, мерд, рикI ахъа, мугьман кIани.
     Магьмуд Хиналугъвиди вичин «XIV-XV йисара Дагъустанда ва Ширванда кьиле фейи вакъиаяр» ктабда кхьизвайвал, Исмаил бег ва Гьасан бег эмирар тир чIавуз Къуруш вири Дагъустандин медениятдин меркездиз элкъвенай. Инаг вичин алимралди сейли тир. Исятдани и хуьр алимрин макан я. Инай 80-далай гзаф алимар акъатнава. XIX виш йисан эхирра Къурушдал хьайи В.А.Пастухова кхьизвайвал, ина урус чIалал кIелнавай инсанарни авай.
     Къуруш гьакIни Къафкъаздин ва Европадин виридалайни девлетлу хуьрерикай сад тир. XIX виш йисан эхирра ина 194 агъзур хипер, 3 агъзур балкIанар, 5 агъзур калер хуьзвай. Вири Къафкъазди Къурушдал гьасил ийизвай кьуркьушумдикай менфят къачузвай.
     Хуьр яргъалди уьмуьр гьалзавай инсан­ралди сейли я. Са береда ина 120-150 яшарин инсанар яшамиш жезвай. Ихьтин ксар хуьре исятдани ава.         Къурушдин агьилриз гзафни-гзаф бубайрин мисалар чида. Чка атунивай абуру чпини цIийи мисалар туькIуьрзава. 1874-йисуз Къурушдал хьайи академик А.Беккера кхьенай хьи, и хуьруьн кьуьзуьбур  гзаф камаллу ксар я, абур дерин метлеб авай бубайрин мисалралди рахада. Ихьтин мисалар гуьгъуьнлай 1892-йисуз Москвада акъатзавай «Русский архив» журналда чап хьанай.
      Лезги бубайрин мисалрин арада къурушвийрин мисалри махсус чка кьазва. Чпин еридал гьалтайла абур дерин метлеб авайбур, гьар садав фагьумиз тадайбур я. Агъадихъ чна къурушвийрин виридаз чидай машгьур мисалар галачиз са кьадар маса мисалар кIелдайбурув агакьарзава:
    • Асланар алахьна, сикIерин девран хьана.
    • Бахтуни хъуьрез, бахтсузвили ишез чирда.
    • Бубадин чирвилери хцикай алим ийидач.
    • Вак акваз гелехъ экъвемир.
    • ВацIун деринвал чириз жеда, дишегьлидин рикIин – ваъ.
    • Вичин далдамдин ванцин гъиляй масадан ван къвезвач.
    • Гар авачиз юг вегьемир.
    • Гъуьлягъди вичин хам дегишарда, 
хесет ваъ.
    • Гьарай-эвердалди крар туькIуьриз хьанайтIа, ламра йикъа са кIвал эцигдай.
    • Далдамчидиз цегьрен анжах хам аквада.
    • Дустунал вил алайди свас авачиз амукьда.
    • Душмандин виликай катай хва дидеди 
негьда.
    • Жив живедал къвада, чархарал ваъ.
    • Кьегьал касди дустар жагъурдач, дустари ам жагъурда.
    • Кьегьал женгина, дуст кIеве гьатайла чир жеда.
    • КIвал хвейида хуьрни хуьда.
    • КIелун фуни яд хьиз герек я.
    • Ламрав агатайди кьарада, шивдив агатайди цуькведа жеда.
    • Нубат авачир регъве кьил хамир.
    • Рахазвайдалай яб гузни алакьна кIанда.
    • РикIи фагьум тавуртIа, вилериз аквадач.
    • Руш чIехибурун, балкIан жегьилрин меслятдалди хкягъ.
    • Сад такунмаз масдан къадир чир жедач.
    • Сарара кьал экъуьрна лугьуз руфун тух жедач.
    • Тяди квай яд гьуьлуьв агакьдач.
    • Хайи чIалакай ягьанатзавайди вичин иеси кьадай кицIиз ухшар я.
    • Хъсан къилих инсандин бахтлувал я.
    • Шаир виринра шаир я, пачагь анжах вичин уьлкведа.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я «Сувар» вновь поразил зрителей Ашукь Алескер рикIе аваз Жуввал гьикI хуьда? Дуьньядин мектебра
Статьи из этой рубрики
Бадейрин кьула Бадедин йикъарган Я Лацарин Гавдан дере Кусары - столица фольклора Яран мисалар
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 8(353)
декабрь, 2021

Скачать PDF

РУБРИКИ
Tarixin izi ilə
Gəncliyimiz – qürurumuz
Чи къагьриманар
Yubiley
Люди и судьбы
Шаирар
"Самур" - 30
Редакциядин дустар
Яран сувар
Qarabağ müharibəsi
Diqqət: İnsan taleyi!
İnam və iman
"Soyuq günəş"
ЦIийи фильм
Dünya xalqları
Чи тарих
Тарих авайвал
Müsahibə
Спасём планету
Dünya ləzgiləri
Дагъустан
Диктант
Чи кьегьалар
Редактордин гаф
Чи классикар
"Самур" - 20
Мах
ЦIийи ктабар
Жеч гьа!..
Dağıstan xalqları
И чил хайи диге я
Добрые вести
Milli Məclisə məktub
Новости Россотрудничества
Известные лезгины
Марагълу инсанар
Redaksiyaya məktub
Языки мира
Лезги чIалан месэлаяр
Квез чидани?
Известные лезгиноведы
Лезгияр вирина
Юбилей
SOS!!!
С верой в душе
"Самурдин мектеб"
Мораль
Чи адетар
Məşhur ləzgilər
Новости на все голоса
Чи хуьрер
Хъсан хабарар
Известные кавказоведы
Чи адетар
Yeniliklər
Чешне къачу!
Чакай кхьенай ...
Алимрин веревирдер
Çıxışlarımızın əks-sədası
Барка
Эпитафия
Ша, лезги чIалал рахан!
Хабарар
Тарихдин геле аваз
Поэзия
Харусенят
Этнография
Дагестан
Народы мира
Спорт
Инсанар, кьисметар
Редакциядиз чар
Чир-течир
Yeni kitablar
Фольклор
Чи сейлибур
Дайджест
Чи тавдин кIвал

ПОЛЕЗНОЕ