Къурушвийрин мисалар
Фольклор  |  12(283) 2014      
     Куьгьне Къурушар Европадин виридалайни кьакьан хуьр я. Шалбуз дагъдин хилел, адалай фенвай паюнал экIя хьанвай Къуруш кьакьан дагълари элкъуьрна юкьва тунва. Гедик (Базардуьзуь) дагъ, ТIурфан дагъ, Яру дагъ, Несен дагъ, Вахчаг дагъ, КичIен дагъ Къурушар хуьзвай такабурлу кIелейриз ухшар я. И хуьруьн патарив Теки, Миграгъ, Миграгъ Къазмаяр, Усугъчай, КIелет, Грар, Вилет, Филер хьтин хуьрер ава.
     Къуруш акьван кьакьандал ала хьи, на лугьуди ина яшамиш жезвай инсанар дагълара авай лекьер я. Гьакъикъатдани къурушвияр гьа лекьер хьтинбур я: кичI тийижир, мерд, рикI ахъа, мугьман кIани.
     Магьмуд Хиналугъвиди вичин «XIV-XV йисара Дагъустанда ва Ширванда кьиле фейи вакъиаяр» ктабда кхьизвайвал, Исмаил бег ва Гьасан бег эмирар тир чIавуз Къуруш вири Дагъустандин медениятдин меркездиз элкъвенай. Инаг вичин алимралди сейли тир. Исятдани и хуьр алимрин макан я. Инай 80-далай гзаф алимар акъатнава. XIX виш йисан эхирра Къурушдал хьайи В.А.Пастухова кхьизвайвал, ина урус чIалал кIелнавай инсанарни авай.
     Къуруш гьакIни Къафкъаздин ва Европадин виридалайни девлетлу хуьрерикай сад тир. XIX виш йисан эхирра ина 194 агъзур хипер, 3 агъзур балкIанар, 5 агъзур калер хуьзвай. Вири Къафкъазди Къурушдал гьасил ийизвай кьуркьушумдикай менфят къачузвай.
     Хуьр яргъалди уьмуьр гьалзавай инсан­ралди сейли я. Са береда ина 120-150 яшарин инсанар яшамиш жезвай. Ихьтин ксар хуьре исятдани ава.         Къурушдин агьилриз гзафни-гзаф бубайрин мисалар чида. Чка атунивай абуру чпини цIийи мисалар туькIуьрзава. 1874-йисуз Къурушдал хьайи академик А.Беккера кхьенай хьи, и хуьруьн кьуьзуьбур  гзаф камаллу ксар я, абур дерин метлеб авай бубайрин мисалралди рахада. Ихьтин мисалар гуьгъуьнлай 1892-йисуз Москвада акъатзавай «Русский архив» журналда чап хьанай.
      Лезги бубайрин мисалрин арада къурушвийрин мисалри махсус чка кьазва. Чпин еридал гьалтайла абур дерин метлеб авайбур, гьар садав фагьумиз тадайбур я. Агъадихъ чна къурушвийрин виридаз чидай машгьур мисалар галачиз са кьадар маса мисалар кIелдайбурув агакьарзава:
    • Асланар алахьна, сикIерин девран хьана.
    • Бахтуни хъуьрез, бахтсузвили ишез чирда.
    • Бубадин чирвилери хцикай алим ийидач.
    • Вак акваз гелехъ экъвемир.
    • ВацIун деринвал чириз жеда, дишегьлидин рикIин – ваъ.
    • Вичин далдамдин ванцин гъиляй масадан ван къвезвач.
    • Гар авачиз юг вегьемир.
    • Гъуьлягъди вичин хам дегишарда, 
хесет ваъ.
    • Гьарай-эвердалди крар туькIуьриз хьанайтIа, ламра йикъа са кIвал эцигдай.
    • Далдамчидиз цегьрен анжах хам аквада.
    • Дустунал вил алайди свас авачиз амукьда.
    • Душмандин виликай катай хва дидеди 
негьда.
    • Жив живедал къвада, чархарал ваъ.
    • Кьегьал касди дустар жагъурдач, дустари ам жагъурда.
    • Кьегьал женгина, дуст кIеве гьатайла чир жеда.
    • КIвал хвейида хуьрни хуьда.
    • КIелун фуни яд хьиз герек я.
    • Ламрав агатайди кьарада, шивдив агатайди цуькведа жеда.
    • Нубат авачир регъве кьил хамир.
    • Рахазвайдалай яб гузни алакьна кIанда.
    • РикIи фагьум тавуртIа, вилериз аквадач.
    • Руш чIехибурун, балкIан жегьилрин меслятдалди хкягъ.
    • Сад такунмаз масдан къадир чир жедач.
    • Сарара кьал экъуьрна лугьуз руфун тух жедач.
    • Тяди квай яд гьуьлуьв агакьдач.
    • Хайи чIалакай ягьанатзавайди вичин иеси кьадай кицIиз ухшар я.
    • Хъсан къилих инсандин бахтлувал я.
    • Шаир виринра шаир я, пачагь анжах вичин уьлкведа.
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я «Сувар» вновь поразил зрителей Ашукь Алескер рикIе аваз Жуввал гьикI хуьда? Дуьньядин мектебра
Статьи из этой рубрики
Я Лацарин Гавдан дере Бадейрин кьула Кусары - столица фольклора Яран мисалар Бадедин йикъарган
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 9(314)
октябрь, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ