Вириниз сейли шаир
Зарият  |  5(276) 2014      
      И йикъара Дагъустанда XX виш йисан виридалайни зурба шаиррикай тир СтIал Сулейман дидедиз хьайи 145 йис ва адан поэзиядин йикъар къейд авуна.
     СтIал Сулейман 1869-йисуз виликан Куьре округдин (гилан СтIал Сулейманан райондин) Агьа СтIалрин хуьре кесиб лежбердин хизанда дидедиз хьана. Ам аял вахтунда етим хьана. Са кIус фахъ къекъвез ада сифтедай хайи хуьре чпихъ багълар ва гьайванрин суьруьяр авай девлетлу ксариз батраквал авуна, ахпа кьил хуьн патал мукьварив гвай шегьерриз рекье гьатна. Дербентда ада уьзуьмлухра къаравулчивал авуна, Генжеда ингилисрин капита-листри чиликай ругъунар хкудзавай плантацийра кIвалахна. Гуьгъуьнин йисара Сулеймана Семеркъендда ракьун рекьин депода, Сыр-Дарья вацIалай эцигзавай муькъвел кIвалахна. Каспий гьуьлуьн Къафкъаздин къерехдиз эхкъечI хъувурла, Сулейман нафтIадин мяденра фялевиле кIвалахиз Бакуда амукьна. Гъурбатда къекъвей йисара Сулейманаз гзаф крар акуна ва чир хьана. «Амма заз чир хьайи асул кар ам тир хьи, кIвалахдай кесибриз, фялейриз виринра сад хьиз четин тир: жувавай жувакай катиз жедач, кесиб инсанар Сыр-Дарьядални, Агъа СтIалдални - виринра сад хьиз бахтсуз тир».
     Гьа ихьтин гьалар акваз Сулейманакай кесибрин дердийрикай чIалар туькIуьрдай халисан шаир хьана. Вич савадсуз тиртIани адахъ гегьенш дуьньякьатIунарни дерин фа-гьумар авай. Къанни цIуд лагьай йисара Сулейман шаир-трибун, шаир-ватандаш хьиз вири СССР-диз машгьур хьана. 1934-йисуз Советрин писателрин сад лагьай съезддин трибунадай М. Горькийди икI лагьанай: «Ашукь СтIал Сулеймана заз, анжах са заз ваъ, амайбурузни лап гьейран ийидай гьайбатлу эсер авуна. И кIел-кхьин тийижир, амма акьул-лу кьуьзуь касди, президиумда ацукьна, вичин шиирар туьк1уьриз гьикI пIузарар юзуриз кушкушзавайтIа, заз акунай. Ахпа ада, XX виш йисан Гомера, и шиирар инсан гьейран жедай тегьерда фасагьатлудиз кIелнай. Сулейман хьтин поэзиядин жавагьирар ярат-мишиз бажарагъвал авай инсанар куьне хуьх».
СтIал Сулеймана сифте яз виш йисарин эдебиятдин адетар вичин кьегьалвилин девирдин идеяйрихъ галаз сад ийиз, советрин политический лирика цIийи жанрайралди, яшайишдин гъавурда акьун патал менфят къачуз-вай цIийи къайдайралди девлетлу авуна. 
Шаирвилин лап вини деражадиз хкаж хьайи СтIал Сулейманаз 1936-йисуз Дагъус-тандин халкьдин шаирвилин тIвар ва Ленинан орден гана. Гьа йисуз шаир Советрин XIII съезддин делегатвиле, 1937-йисуз СССР-дин Верховный Советдин депутатвиле кандидат яз къалурна. 
     СтIал Сулеймана 1937-йисан 23-ноябрдиз Агъа СтIалрин хуьре вичин дуьнья дегишарна. Ам Магьачкалада, гьуьлуьн къерехдив гвай шаирдин вичин тIвар алай багъда кучуднава. 
     Чна адет яз кIелзавайбурув гьамиша шаирдин лезгидалди шиирар агакьарзава. И гъилера шаирдин 1959-йисуз И.Солтана азербайжан чIалаз элкъуьрай са шумуд шиир гузва.
 
 

        Bülbül

Yaşıl budaqların arasında sən
Yenə başlamısan fəğana, bülbül!
Təravət duyulur nəğmələrindən
Sən coşub gəldikcə zəbana, bülbül!
 
Dünya möhnətindən sən bixəbərsən,
Bilmirsən nə əzab, nə də kədər sən.
Halımızdan xəbər tutmursan bəzən,
Axı müqəddəssən insana, bülbül!
 
Min mahnı deyərək bağçada, bağda,
Sevməzsən bizləri sən belə vaxtda,
Amma tez qaçırsan qışda, sazaqda;
Utan, gəlmə belə tüğyana, bülbül!
 
Uçma, qanad saxla, qorxma bir dayan!
Gəl, söz aç, söhbət aç güzəranından,
Bəlkə də, bəlkə də dənsiz qalmısan,
Söylə macəranı mərdana, bülbül!
 
Bu qış pis keçmədi, zaman, təbiət
Sənə verməmişdir əzab-əziyyət.
Durur hüsnündəki bəzək, məlahət,
Harda, harda vardır tay sana, bülbül!
 
Gəl olma qayğısız, bir yuva qur sən.
İnan ki, həmişə yanındayam mən!
Məst ol Süleymanın nəğmələrindən,
Getmə bu ellərdən bir yana, bülbül! 
 
 

Qocaya qız verənin...

Ağıllı adamlar, arif adamlar
Qocaya qız versə, yəqin, ar olar.
Əgər ki, qocaya qız versə ata,
İşi gecə-gündüz ahu-zar olar.
 
Çoxdandı doxsanı addayıb yaşı,
Ağzında bir dənə qalmayıb dişi.
Qız yeniyetmədir, qartıyıb kişi,
Belə ər-arvadlıq zəhrimar olar.
 
Ay qoca heyvərə, ay qoca kaftar!
Uyma axmaqlara, bir utan, qızar.
Belə qız ər deyil, ölüm arzular,
Qocanın əlində günü dar olar.
 
Bir ayağı burda, birisi gorda,
Arvad axtarırsan bu vurhavurda –
On beşcə yaşında – bakirə, xırda,
Deyirsən: gözəllər mənə yar olar.
 
Süleyman deyir ki, qoca arvadı
Dönər qaravaşa, sınar qanadı,
Ömründə o bilməz nə ağız dadı,
Nə də ki, əlində ixtiyar olar.
 

    Qızlar

Siz vətənin bağçasında
Açdınız gül sayaq, qızlar.
Özünüz də çiçəksiniz,
Yaraşır al yanaq, qızlar.
 
Gözəllikdə tac özünüz,
Şəfəq saçır gül üzünüz,
Açıq olsun şux gözünüz –
Elm deyil yasaq, qızlar.
 
Bir fərq görmürəm qətiyyən
Qadın ilə kişidə mən,
Çeviksiniz siz bülbüldən,
Quşlar kimi oynaq qızlar.
 
Hər gözəldə bir məziyyət,
Püstə ağız, girdə sifət,
Sözlərinə qatıb şərbət,
Bizim xurma dodaq qızlar.
 
Ağır olur gözəl tamam,
Qocaya bəslər ehtiram,
Qəlbləri saf, sözləri tam,
Deyil dəcəl, şıltaq qızlar.
 
Son sözümü edim bəyan:
Örnək olun siz hər zaman,
Süleymanın xəyalından
Penker düşməz iraq, qızlar.
 
                               Tərcümə edəni İ.Soltan
 
 

Комментарии к статье

Будьте первым кто оставит комментарий к статье.

Оставить комментарий

Имя:     Email:

Так же в этом номере
И чил хайи диге я Туьркиядин лезгийрин сувар Парижда са тават ава... Отражение души Когда нам бывает стыдно?
Статьи из этой рубрики
Мад са инжи Цавариз хкажайтIа чIал М.Ю.Лермонтов – 200 Азизан Алем Заридиз талукьарнавай няни
ЦIИЙИ ТИЛИТ
№: 7(312)
август, 2017

Скачать PDF

РУБРИКИ

ПОЛЕЗНОЕ