РикIелай тефир мярекат Лезгияр вирина  |  12(271) 2013  |  Элмара Гьажикеримова

      Алай йисан 4-декабрдиз Къебеледа  «Самур» газетдин кIвалахдаррин и райондин кIелдайбурухъ галаз гуьруьш кьиле фена. Къебелевийрин тIалабуналди туькIуьрай и мярекат хъсандиз тухун патал газетдин даяхри, иллаки тIвар-ван авай духтур, вичин буба Агъамурад халу хьиз къе элдин агъсакъалдиз элкъвенвай Шагьисмаил Исмаилова гзаф ала-хъунар авуна. Вири райондиз гьахъ вине кьадай кас хьиз сейли тир, дидед чIалал акъатзавай «Самур» газетдиз икрамзавай, ам акъудзавайбурун зегьметдиз лайихлудаказ къимет гузвай адан тешкилатчивилелди арадиз атай мярекат Къе-беледин гьукуматдин тушир тешкилатрин дараматда гзаф гурлудиз алатна.
      Къебеле «Самур» газетдал рикI алайбурун район я. 2007-йисалди кIелдайбур газетдив РОНО-дин профсоюздин кьил, инин гзаф гьуьрметлу инсанрикай тир Баба Давудан хва Бабаева агуднай. А береда Къебеле шегьердин, адан лезги хуьрерин цIудралди кIелдай-бурув чи газет агакьарун патал ада лугьуз тежедай кьван чIехи зегьметар чIугунай. Редакциядин и кIани дуст рагьметдиз фейидалай кьулухъ са куьруь вахтунда ина крар къуьруь хьанай. Ингье къебелеви кьегьалри агъсакъалдин рехъ давамарна, и кардин кьиле Шагьисмаил Исмаилов акъвазна. Къе адаз райондин лезги интеллигенциядин цIудралди векилри, гьакIни Мансур Месимов, Айтекин Бабаева хьтин жегьилри куьмек гузва. И алахъунрин нетижа яз районда 300 касди «Самур» кхьенва.
     И гуьруьш къебелевийри фадлай вилив хуьзвай. Гьавиляй живер къвана, гзаф хуьрериз фин-хтун четин хьанвай-тIани, мярекатдиз 50-дав агакьна инсанар атанвай.

     Мярекат ачухарай газетдин редактор Седакъет Керимовади «Самурдал» рикI алай къебелевийриз вичин разивал къалурна. Ада вич гуьруьш тухуз кIанз райондин регьбердин сад лагьай заместитель Абил Агъасефован кьилив фейиди, адани и кар патал галайвал авурди малумарна, мярекатда иштиракзавай чкадин гьукуматдин векил Турал Багъировавай вичин разивал райондин регьберрив агакьарун тIалабна.
     Ахпа райондин тIвар-ван авай агъсакъал, яргъал йисара райондин регьбер къуллугърал кIвалахай, гьакIни шииррин ктабрин автор тир Семед Семедова гаф къачуна. Ада ихьтин мярекатрихъ инсанар цIигел тирди, къенинди къебелевийрин рикIелай тефидай гуьруьш тирди  малумарайдалай кьулухъ «Самур» газетдикай, адан кIвалахдаррин агалкьунрикай, кIелдайбурун рикI алай рубрикайрикайни макъалайрикай са кьадар малуматар гана. «Самур» газет къе тек лезгийрин ваъ, гьакIни чи республикадин уьмуьрда чIехи вакъиа я. Им чахъ халкь, халкьдихъ жуван чIал, ам вилик тухузвай векилар ава лагьай чIал я. Къе «Самур» Европарламентдиз физватIа, ам кIелзавайбур дуьньядин гзаф уьлквейра аватIа, им чи кьилин чIехивал я», - лагьай С.Семедован гафар кIватI хьанвайбуру гзаф разивилелди кьабулна.
      Дызахлы хуьруьн юкьван  мектебдин директор Мирземмет Мирзалиева вичи регьбервал гузвай мектебда «Самурдал» рикI алай  муаллимар гзаф авайдакай, газетди чи халкьдин тарихдикай, адан ацукьун-къарагъуникай, сейли ксарикай бегьем чирвилер гузвайдакай, гьавиляй ам гьар са лезгидин кIани дустуниз элкъвенвайдакай ихтилатна, ихьтин теклифни гана: «Самурдин мектеб» тIвар алай чиникай лезги чIалан муаллимри гегьеншдиз менфят къачузва. Ингье къе лезги чIалан муаллимар ва кIелдайбур патал кьилди ктабар тахьуни четинвилер арадал гъанва. Редакция и месэла гьялдай рекьерихъни гелкъвейтIа хъсан жеди».
      Еникенд хуьруьн юкьван мектебдин директор Элгьэддин Женнетова газетди 22 йисуз датIана халкьдиз къуллугъзавайди, чи чIал хуьн, ам вилик тухун патал алахъунар ийизвайди къейд авуна адан журналистриз вичин разивал къалурна. Ахпа лагьана:
     «Чи мектебда лезги чIалан тарсар тухудай пе-шекар муаллим авач.  Им чи республикадин лез-ги чIалан тарсар гузвай вири мектебрин проблема я. Газетди и месэла талукь тешкилатрин вилик хцидаказ эцигна, ам гьялдай рекьер жагъурун чарасуз я.»
      Эмирван хуьруьн юкьван мектебдин директор Надир Несруллаева чи халкьдин тарихар винел акъудунин, лезгийрин камалэгьлияр, чи тIвар-ван авай инсанар кIелдай-буруз чирунин карда газетдин кIвалахдаррин алахъунриз чIехи тир къимет гана лагьана: «Чи халкьдикай чаз галай-галайвал чирвилер гузвай газетдин халкьдин арада гьуьрмет чIехи хьуни чахъ лувар кутазва. Чнани алахъна ам кIелдайбур пара хьуник жуван пай кутуна кIанзава».
     Шагьисмаил Исмаилова газетдин дережа къвердавай хкаж жезвайдакай, адан акунар, чинриз акъудзавай материалар девирдив кьазвайбур хьанвайдакай, гьавиляй «Самур» кIелдайбурун рикI алай газетдиз элкъвенвайдакай рахана. Ада къейд авуна: «Самур» газет лезгийрин руьгьдин игьтияждиз элкъвенва. Гъавурда акьадай инсанриз чизва хьи, адан чинра герек тушир са гаф кьванни авач. Гагь-гагь чун мягьтел жеда: яраб икьван къиметлу фактар газетдин кIвалахдарри гьикI гъилик ийизватIа? Чна хиве кьун герек я хьи, датIана къелемдин женгина авай Седакъет Керимова, Муьзеффер Меликмамедов хьтин инсанрин зегьметдиз къенин несилривай  гьеле бегьемдиз къимет гуз хьанвач, абуруз халисан къимет гележег несилри гурвал я. Тек абуруз ваъ, гьакIни чаз - газет кIелзавайбуруз, чи девирдиз къимет гун гележег несилдин хиве гьатда».
      Къебеле шегьердин 4-мектебдин муаллим Эсед Эмирфетова лагьана: «Газетда чи хуьрерикай гузвай материалар гзаф метлеблубур я. Са кар ава хьи, ихьтин макъа-лаяр пара чIавуз КцIар, Къуба, Хачмаз районрин, яни Дагъустан-дин лезги хуьрерикай жезва. Азербайжандин муькуь лезги ра-йонрин, абурукай яз Къебеледин къадим хуьрерикайни макъалаяр чап авуртIа хъсан жедай.»
      Къебеле шегьердин 3-мектебдин муаллим Къариб Гьуьсейнова лагьана:
     «Етим Эмин хьтин халкьдин михьи чIалал шиирар тесниф авур шаирриз талукьарнавай материалриз, абурун поэзиядин чешнейриз газетди кьетIен чка чара авуртIа, идакай кIелдайбуру гзаф менфят къачуда. ГьакIни чIал чирдай материалриз кIелдайбурун игьтияж ава. Чи халкьдин вилик-кьилик квай ксари лезги чIалал радиодинни телевиденидин гунугар арадал гъунин важиблувиликай веревирдер ийидай вахт агакьнава. Ихьтин гунугар гьафтеда садра хьайитIани кьиле фейитIа, идакай чи халкьди менфят къачуди».
       Дызахлы хуьруьн мектебдин лезги чIалан муаллим Айтекин Бабаевади лагьана: «Ихьтин чими мярекат са береда чи хуьрени кьиле фенай. ГьикI ятIани а юкъуз фад кIвализ хъфей заз гуьгъуьнлай Седакъет ханум чи мектебдиз илифайди, муаллимрихъни кIелдай-бурухъ галаз гуьруьшмиш хьайиди чир хьайила заз гьайифар хьанай. Анжах ДГУ-дин Бакудин филиалдин Дагъустандин филологиядин факультетдик экечIайла заз Седа-къет ханумдини Муьзеффер муаллимди педагогвилин, гьакIни поэзиядин рекье сифте камар вегьиз куьмек ганай. Къе зун пара кьван бахтлу я хьи, «Самур» зун хьтин инсанар агуддай чIехи къуватдиз элкъвенва».
       Камарван хуьруьн юкьван мектебдин муаллим Мелагьет Гьуьсейновадин тIалабун ихьтинди хьана: «Халисан лезги чIал чи фольклорда авайди виридаз малум я. Гьавиляй за теклифзава хьи, газетдин кIвалахдарри чи баядар, махар, кьисаяр, дастанар, гьакIни абурукай баянар гудай материалар мукьвал-мукьвал газетдин чинриз акъудрай».
      Дызахлы хуьруьн юкьван мектебдин муаллим Новруз Бабаев газетда лезги чIалан муаллимар патал методикадин планар, гьакIни кьилди меслятар чап авунин, гьакIни гзаф мектебра факультативриз элкъуьрнавай лезги чIалан тарсар цIийи кьилелай кьилди предметдиз элкъуьр хъувунин важиблувиликай рахана.
Райондин эцигунардайди тир Тегьран Мусаева, Дызахлы хуьруьн юкьван мектебдин муаллим Рамиз Регьимова,  райондин педиатр Салегь Асланова, карчи Камран Исмаилова ва масабуру чпин рахунра газетдин дережа генани хкажуникай веревирдер авуна.
    Мярекатдиз райондин тIвар-ван авай гзаф инсанар атанвай. Абурухъ юрист Шакир Женнетов, духтурар тир Несреддин Эмиров, Азер Жаферов, Вуькъар Исмаилов, Илкъар Исмаилов, динэгьли Руслан Мамедов, технолог Мансур Месимов, пенсионер Мамедийе Эдилов, Камарвандин юкьван мектебдин муаллимар Гьуьмбет Уьзбегов, Рена Гьажиева, Тевеккуьл Асланов, чара-чара хуьрерин эцигунардайбур Гьемзет Къафуров, Икрам Яралиев, Фазил Мамедов, Тегьран Мусаев хьтин газетдал гзаф рикI алайбур авай.
      Чин-чинал кьве сятни зуран вахтунда авур чими ихтилатар мярекатдилай кьулухъни давам хьана. Мекьивилизни мичIивилиз килиг тавуна гьавадал хьайи ихтилатар рикI ахъайдайбур, руьгь кутадайбур тир. Къебелевийри чеб «Самур» газетдив генани мукьувай агудай адан кIвалахдарриз, абуру лагьайтIа, чпин къиметлу вахтар серф авуна мярекатда иштирак авур къебелевийриз разивал къалурна. Абурухъ виридахъ са тIалабун авай: ихьтин гуьруьшар мукьвал-мукьвал тухун.

Элмара Гьажикеримова