Рикıел хуьх! "Самурдин мектеб"  |  8(345) 2020  |  САМУР
    Лезги чIала глаголрин инкарвилин префиксар т гьарфуналди (т, -та, -те, -ти, -ту, -туь) кхьида, д гьарфуналди кхьидач. Месела: атун-татун, гун-тагун, фин-тефин, нез-тинез, тун-тутун, тIуьн-туьтIуьн.
    Инкарвилин суффикс вири дуьшуьшра анжах ч гьарфуналди кхьида. Месэла: фидач, фенач, фидачтIа, жедачни. ИкI кхьидач: фидашни? фенашни ва мсб.
    И къайдадик тек са куьмекчи глагол туш акатзавач. И глаголда ва адан формайра ш кхьида. Месела: туш, тушир, туштIа, тушни? ва мсб.
    Префиксар х-, хъ- глаголдихъ, арада маса артухан гьарф авачиз акал жеда. Месела: фин, хъфин, хъфида; хьун, хъхьун, хъжеда ва мсб.
    Эвел кьиле ачух сес авай атун глаголдихъ префикс акал хьайила, кьиле авай [а] гадар жеда: атун-хтун, хтана; авун глаголдин кьиле авай а гьарф у-диз элкъведа: авун-хъувун.
    Вегьин глаголдихъ префиксдин ачух [и] галай вариант (хъи) акал жеда: вегьин- хъивегьин, хъивегьна.
 
***
 
    Чи чIала гафар дегиш хьайила, са кьадар дуьшуьшра абурун дибра авай ачух сесер дегиш жеда.
    Глаголрин дибра, гафар дегиш хьайила гьи ачух сес ван къвезватIа, гьадан гьарф кхьида. Месела: гун-гана, ксун-ксана, гъун-гъиз, гъана ва мсб.
    Са гьижадин существительнияр дегиш хьайила, абурун дибра авай ачух сесер я зайиф хьун, я михьиз квахьун мумкин я.
    Эгер дибда авай ачух сес михьиз квахьиз хьайитIа, ам ачух гьарф авачиз кхьида. Месела: хак-хкар, карч-крчар, хьар-хьрар.
    Эгер гаф дегиш хьайила, дибда авай ачух сес зайиф жез хьайитIа, дибда гьа ачух гьарф хуьда. Месела: кицI-кицIер, сикI-сикIер, тIуб-тупIар, кал-калер, кIвал-кIвалер, кац-кацер ва мсб.
    Ихьтин бязи гафара, абур дегиш хьайила, дибда авай ачух е гьарфунин чкадал и гьарф кхьида. Месела: хеб-хипер, хел-хилер, хер-хирер ва мсб.
    Са кьадар гафарин дибра, абур дегиш хьайилани, гьа виликдай авай гьарф кхьида. Месела: хев-хевер, кьев-кьевер, цIегь-цIегьер ва мсб.
    Бязи дуьшуьшра гафар сад-садавай чара авун патал абурун дибра авай ачух гьарфар хвена кхьида. Месела: ник-никIер, нек-некIер ва мсб.
 
"САМУР"