Императордин университетда кIелнай Чир-течир  |  9(325) 2018  |  Тамила Бекерова, Дагъустан Республикадин Дербент шегьер, муаллим
   XIX виш йисарин эхирра Москвадин Императордин Университет вири Европадиз сейли хьанай. Гьавиляй ина къецепатан уьлквейрай атанвай гзаф жегьилри кIелзавай. Россиядин империядин чара-чара вилаятрай къвезвай жегьилар патал чIехи конкурс авай. Иниз виридалайни савадлу, са шумуд чIал чидай, гегьенш дуьньякьатIунар авайбур кьабулзавай. Са чкадиз 100-елай гзаф касди арза гузвай и чирвилерин карханадик экечIун лугьуз тежедай кьван четин тир. ГьакI ятIани, кьве лезги жегьил и университетдик экечIнай. Абур кьведни Ахцегьай тир.
   Сифте яз Москвадин Императордин Университетдик экечIай Абдулгьай Жалилова Ахцегьин медреса ва урус мектеб акьалтIарна Ставрополдин гимназияда кIелун давамарнай. Инаг куьтягьай ам Москвадиз фенай ва ана Императордин университетдин юриствилин факультетдик экечIнай. Вичихъ гзаф алакьунар авай и жегьил университетда хуьз кIан хьанай. Ингье урус пачагьдин администрацияди лезги, урус, араб, фарс, туьрк, азербайжан, гуржи чIалар дериндай чизвай Абдулгьай гзаф алакьунар авай юрист хьиз Кьиблепатан Къафкъаздиз ракъурна. 1903-йисуз университет акьалтIарайла жегьилдин 23 йис тир. Жегьилвилиз килиг тавуна, пуд йисуз Къафкъаздин сердердин идарада кIвалахай гада анай Туьркиядин Къарс шегьердиз ракъурна. Ина ада 10 йисуз шегьердин суддин седривиле кIвалахна.
   Гуьгъуьнлай ватандиз хтай Абдулгьайа Бакуда ва Къубада кIвалахна. Совет гьукуматдин вахтунда Дагъустандин Инкъилабдин Комитетдин крар тухудай идарадиз регьбервал гана. Ада гьакIни Самур округдин судявиле ва Дагъустандин Юстициядин Халкьдин Комиссариатда жавабдар къуллугъдал кIвалахна. Москвадин ЧIехи Театрдин тIвар-ван авай лезги балерина Алла Жалилова Абдулгьай Жалилован руш я. Абдулгьайа 1934-йисуз вичин дуьнья дегишарна.
 
   Надиршагь Султановани сифте Ахцегьин медресада ва урус мектебда кIелнай. Адазни са шумуд чIал – араб, фарс, урус, туьрк, азербайжан, эрмени чIалар чидай. 1909-йисуз Еревандин гимназия акьалтIарай ам гьа йисуз Москвадин Императордин Университетдин юриствилин факультетдик экечIнай. 1913-йисуз инаг куьтягьай ада Бакуда, Ахцегьа, Темирхан-Шурада ва Магьачкъалада гьукуматдин къуллугърал кIвалахна. Дагъустандин Инкъилабдин Комитетдин секретарвиле, республикадин налогрин идарадин, гьакIни Дагъустандин ЦИК-дин крар тухудай идарадин регьбервиле кIвалахдайла ада халкьдин патай чIехи гьуьрмет къазанмишнай.
   Архивдин материалрай малум жезвайвал, анжах 1900-1910-йисара Ахцегьин медреса ва урус мектеб акьалтIарай 20-далай гзаф лезги жегьилри Урусатдин чара-чара шегьерра университетар ва институтар акьалтIарна жавабдар къуллугърал кIвалахнай.
 
Тамила Бекерова,
Дагъустан Республикадин Дербент шегьер, муаллим