ЧIехи Сувар Барка  |  8(291) 2015  |  Тамилла БЕКЕРОВА, Дагъустан Республикадин Дербент шегьер, муаллим.
     КIуьд йис инлай ви­лик, 2006-йисан 15-июл­диз Дер­бентда хьа­йи Рос­сиядин  Федера­ция­дин Президент В.В. Пу­тина шегьердин дегь чIа­варин гуьмбетриз ки­лигна лагьанай: «Чна вирида санал Дер­бент­дин юбилей къейд аву­на кIанзава. Инаг вири инсаният патал надир чка я.» 
     Ингье алай йисан 19-сентябрдиз Дер­­бент­дин 2000 йисан юбилей гегьеншдиз къейд авуна. Суварин мярекатда Россиядин вири регионрин векилри, гьакI­ни къецепатан 40 уьлкведай атай 5 агъзур инсанди иштиракна. Эхиримжи йисара гуьнгуьна хтунвай къадим шегьердин кьиляй-кьилди безетмишнавай куьчейра агъзурралди инсанри лугьуз-хъуьрез, гъилера цуьквер, «Дербент чи да­мах я», «Тарихдин кьеб-Дер­бент», «Аваз хьурай халкьарин дуст­­вилин макан тир Дер­бент!» хьтин транс­по­рантар аваз сад-садаз сувар барка ийизвай.
     Шегьердин вири пипIера сувар гурлудиз къейд авуна. Нарин кIеледа тухвай мярекатар, куьгьне магьалда тешкил авур халичайринни сумагрин къалурун, ина яшамиш жез­вай лезги, азербайжан ва табасаран халкьарин адетар, ацукьун-къарагъун, меденият, кьуьлер къалурдай сегьнеяр, са шумуд чIалал лагьай манияр иллаки рикIел аламукьдайбур хьана. Шегьердин кьилин майдандал, 2 агъзур квадратметрдин чилел чIугунвай хали­чадин шикилди вири гьейранарна. Гьам чкадин, гьамни къецепатан уьлквейрин журналистри Дербентдикай ге­гьенш материалар гьазурна. 30-дав агакьна уьлквейрин телевиденийри къадим шегьердай репортажар гана.
     Алай йисуз Дер­бентдин  2000 йисан юбилей къейд аву­натIани, гьакъикъатда адан 5000 йис я. ТIвар-ван авай археолог, тарихдин илимрин доктор, профессор Алек­сандр Кудрявцева 30 йисуз ина тухвай ахтармишунрин нетижа яз субутна хьи, гилан Дер­бентдин чилерал ин­санар сифте яз 5000 йис инлай вилик яшамиш жез гатIуннай. Цудрал­ди ахреологиядин аму­кьайринни икI тирди субутзава.
     Къе Дербентди вири дуьнья патал къиметлу тир 400-далай гзаф та­рих­дин гуьмбетар хуьз­ва. Вичин тIвар Къу­ръанда гьатнавай и шегьердин вири гуьмбетар 2003-йисалай ЮНЕСКО-дин къаюмвилик ква. Къе ина 130 агъзурдав агакьна агьа­лияр яшамиш жезва. Шегьерда дуьньядин стан­дартрив кьадай цIийи микрорайон ку­тунва. Дербентда электрондин санайи, чехир гьасилдай санайи иллаки вилик фенва. Ина цIийи технологийрикай менфят къачузвай шу­мудни са фирмаяр кардик ква. Виликай къвезмай са шумуд йисан къене Дербент кьибле Россиядин виридалайни чIехи туризмдин мер­кездиз элкъуьрда.